Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή, 17 Μαρτίου 2017

ΣΤΑΘΗ ΚΟΜΝΗΝΟΥ " ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ΤΕΧΝΗ"



Πρόλογος

Τον Φεβρουάριο τού 2012 ζητήθηκε η συμμετοχή μου σ’ ένα συνέδριο που οργάνωνε η Ένωση Ελλ. Φυσικών (ΕΕΦ) στο Χαροκόπειο πανεπιστήμιο. Το κείμενο που ακολουθεί συντάχθηκε για τον λόγο αυτό. Ωστόσο, δεν δημοσιεύθηκε ποτέ. Αυτή είναι η παρθενική του δημοσίευση, και φιλοξενεί κάποιες λίγες τωρινές προσθήκες και συμπληρώσεις. Δημοσιεύθηκε (βλ. http://www.academia.edu/2404342/%CE%A4%CE%95%CE%A7%CE%9D%CE%97_%CE%9A%CE%91%CE%99_%CE%A7%CE%A1%CE%9F%CE%9D%CE%9F%CE%A3_ARTE_E_TEMPO_XAROKOPIO_UNIVERSITA_Philosophy_of_Art_and_Science_) ένα τμήμα του, που εδώ φυσικά δεν αναπαράγω πλην ελαχίστων απαραίτητων περιπτώσεων, το οποίο αποτέλεσε και το κείμενο τής τότε εισήγησής μου, παρότι δεν εκφωνήθηκε ολόκληρο στο συνέδριο. Η παρθενική αυτή, σήμερα, δημοσίευση τού αδημοσίευτου οργανικού μέρους του, που ακολουθεί εδώ, θα ήταν καλό να διαβαστεί συνδυαστικά με την προαναφερθείσα δημοσίευση. Επίσης, καλό θα ήταν να υπάρξει μια εξίσου συνδυαστική ανάγνωση με τμήματα τού έργου μου ΧΑΣΜΑ  ΕΝ ΛΟΓΩ ΚΑΙ ΡΥΘΜΩ (βλ.,http://www.academia.edu/2404553/%CE%A7%CE%91%CE%A3%CE%9C%CE%91_%CE%95%CE%9D_%CE%9B%CE%9F%CE%93%CE%A9_%CE%9A%CE%91%CE%99_%CE%A1%CE%A5%CE%98%CE%9C%CE%A9_%CE%91FORISMI_LIRICI_E_RAGIONEVOLI ) στα οποία παραπέμπω σε ορισμένα σημεία τού παρόντος κειμένου. Αφορούν στην πραγμάτευση τού Χρόνου, αλλά και σε συναφή θιγόμενα σημεία που σχετίζονται μ’ αυτήν. Το αρχικό κείμενο δεν είχε τη μορφή που παρουσιάζει αυτή η δημοσίευση. Πιθανότατα δεν θα την έχει ούτε και η τελική μορφή τού κειμένου. Προτίμησα να δώσω, μορφολογικά, ένα κείμενο «αφοριστικής», κατά το μάλλον ή ήττον, υφής, ώστε να υπάρξει καλύτερη πρόσληψη από τον αναγνώστη, να είναι αναγνωστικά πιο αυτόνομο και περισσότερο εύληπτο και, πάνω απ’ όλα, να μετέχεται με μεγαλύτερη άνεση. Το έπραξα κατανέμοντας το κείμενο σε παραγράφους. Μού φάνηκε η καταλληλότερη μορφολογική επιλογή για την επίτευξη τού στόχου τής άνετης αναγνωσιμότητας που είχα θέσει. Φυσικά, δόθηκαν αριθμήσεις στις παραγράφους αυτές, δηλώνοντας, με τον τρόπο αυτό, πως καθεμιά τους λειτουργεί και αυτοδύναμα, αυτόνομα, και, οπωσδήποτε, συνδυαστικά με τις υπόλοιπες. Αυτό εξυπηρετεί και έναν ακόμη σκοπό. Να απαλυνθεί η συχνά στρυφνή και έγκοπη γλώσσα τού κειμένου με την παρεμβολή ομαλότερων, γλωσσικά, παραγράφων μεταξύ εκείνων που με τη φιλοσοφική τους γλώσσα απαιτούν μόχθο από τον αναγνώστη. Μάλιστα, μόχθο ίσως όχι λιγότερο από εκείνον τού γράφοντος όταν πάλευε να διατυπώσει τις σκέψεις του και να τις εγκεντρίσει ευπειθώς στο μέγα δέντρο τής Γλώσσας. Μια καλή διακειμενική αναφορά, που θα αποτελούσε μορφολογική παράδοση για το παρόν κείμενο, με άλλα λόγια τού τρόπου σύνταξης φιλοσοφικών ή και θεολογικών πραγματειών, όπως εκείνη τού Νίτσε ή τού Βίτγκενστάιν, αλλά και των γνωστών, ειδολογικά, «εκατοντάδων» των Πατέρων, θα συνιστούσε ευπαρουσίαστα, κρίνω, την πραγματεία αυτή.

Μια και έκανα λόγο για αναγνωστικό μόχθο –νομίζω κάτι σχεδόν ενταφιασμένο σήμερα πια στις αναγνωστικές συνειδήσεις και στις συγγραφικές πρακτικές–, οφείλω να πω ότι από τη μια η γλώσσα τού κειμένου δεν θα μπορούσε να ήταν, εν πολλοίς, άλλη. Αφού παλεύει σχεδόν με το αόρατο και προσπαθεί όχι μονάχα να το συστήσει αλλά και να καινοτομήσει, πολυειδώς, πάνω του. Νεολογισμοί αρκετοί, όπως πάντα άλλωστε στα κείμενά μου, ως λεκτικές αγωνίες να σωματοποιήσουν τον κόσμο που μέσα μου φιλοξενώ  – μια επιπρόσθετη δυσκολία στην ανάγνωση και την πρόσληψη. Νεοπαγείς και αρτιγέννητοι φιλοσοφικοί όροι που μονήρης επινοώ, ώστε να λάβει το πρέπον σώμα η σκέψη μου – ακόμη ένα εμπόδιο, που απαιτεί, μάλιστα, ψυχοσωματικά τον αναγνώστη. Πιθανότατα, ίσως, όχι πάντα επιτυχείς. Αν και αυτό δεν θα το μάθω ποτέ. Ο κριτής γι αυτό είναι αποκλειστικά ο αναγνώστης και πάνω απ’ αυτόν ο… Χρόνος, η Ιστορία. …Αν, αμφότερα, υπάρξουν ποτέ για το κείμενο αυτό. Από την άλλη, η αντισυμβατική μου, ακόμη και νευρωτικά αν θέλετε, στάση να μην σκύβω αυχένα σε μυθεύματα τύπου «ο μέσος αναγνώστης», «ευπρόσληπτο και ρέον κείμενο», «βατό ανάγνωσμα» και πολλά παρόμοια, που αποτελούν ευφημισμούς και προκαλύμματα, ώστε να κρυφτεί πίσω τους η οκνηρία πραγματικής μετοχής (πραγματικού Έρωτα), που χαρακτηρίζει όλους μας. Το πράττω σεβόμενος απόλυτα το Γεγονός τού γράφειν και τής ανάγνωσης και, φυσικά, τον ίδιο τον αναγνώστη. Σιχαίνομαι την παγκοσμιοποιημένη φιλισταιϊκή ζωή των ημερών μου, τη γραφή και την ανάγνωση «καθώς να καθαρίζουνε κρεμμύδια», όπως στην πλειονότητα των περιπτώσεων συμβαίνει στο δύσμοιρο τόπο μου, και μού βγαίνει, αθέλητα, ομολογουμένως, πολλές φορές, να το δείχνω προκλητικά και στη γλώσσα των κειμένων μου. Όχι προγραμματικά πάντως. Παιδιαρίσματα από μια σκοπιά. Ξεπερασμένα ήδη μέσα στη συνείδησή μου, ομολογώ, και κατά μιαν ολόσαρκη ποιητική αντίστιξη εκδηλούμενα στον εξωτερικό φλοιό τού προσώπου μου. Πάλι, αν το δει κανείς από μια εξαιρετικά απρόσμενη ποιητική οπτική, η γλώσσα μου αυτή έχει κάτι το γύφτικο. Μοιάζει με παρωχημένο ντεμοντέ Μπαρόκ ίσως, κοντολογίς ενέχει κάτι το αντισυμβατικό αστικά (και μικροαστικά) και γι αυτό σχεδόν προγραμματικά εξορίζεται (και αυτοεξορίζεται) πριν καν συντελεσθεί η περιπόθητη συνάντηση με τον αναγνώστη. Ο παντοειδής κοινωνικός αποκλεισμός είναι, θαρρώ, προδιαγεγραμμένη μοίρα και τέτοιων κειμένων και των συγγραφέων τους. Μπορεί, φυσικά, και να λαθεύω σ’ αυτές τι εκτιμήσεις μου και τους χαρακτηρισμούς. Ίσως να πρόκειται για κάτι «αλλιώς ωραίο» που δεν έχω μάτια εγώ να δω. Αυτοτιμωρούμενος – ήθελα να πω εξομολογούμενος, αλλά παρενέβη ο Μπωντλέρ στα χείλη και άλλαξε λεκτικά την πορεία…–, εκμυστηρεύομαι πως, όσο να ’ναι, επιζητώ να τσιγκλάω με μια τέτοια γλώσσα. Και μια που το γράφειν και αναγινώσκειν είναι έτσι κι αλλιώς Παίγνιον και το τσίγκλισμα αποτελεί συστατικό στοιχείο των Παιγνίων,νομίζω πως θα τύχω δικαιολόγησης και απαλλαγής.

Το μελέτημα αυτό – δεν ξέρω ποια θα ήταν επακριβώς η ονομασία του –, αισθάνομαι πως δεν ντροπιάζει την Ελλάδα. Διαισθάνομαι δε πως τής αξίζει. Και μάλιστα, αν δεν λαθεύω οικτρά, κρίνω πως η χώρα μου μπορεί με άνεση και από θέση ισχύος να μιλά στο εξωτερικό επί τού θέματος, έχοντας αυτό το προϊόν υπό μάλης, αν και είναι βέβαιο πως δεν θα το πράξει. Δεν είναι ένα επιπόλαιο προϊόν. Δεν είναι ευκαιριακό. Δεν είναι αβασάνιστο. Δεν είναι φοβικό. Δεν είναι σοβαροφανές. Δεν είναι, ΠΡΟΠΑΝΤΟΣ, μιμητικό. Δεν πιθηκίζει. Δεν αντιγράφει. Δεν αναπαράγει. Δεν μετακενώνει. Δεν προωθεί εισαγωγές με ελληνικό περιτύλιγμα. Δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από αντίστοιχες απόπειρες των ξένων στο θέμα αυτό. Τουναντίον μάλιστα. Καινοτομεί. Πρωτοτυπεί. Ενίοτε ή συχνά τις ξεπερνά. Πιθανόν κατά πολύ. Ανεβάζει τον πήχη. Βγάζει γλώσσα σε ιερά τέρατα και μη και δεν υπολογίζει, άτρομο, κανέναν. Ουδέναν. Φλέγεται να μιλήσει από τον τόπο του και μόνο, με το χώμα τού τόπου του, και να συναγωνιστεί, με όποιες δυνάμεις είναι προικισμένο, οικουμενικά. Να αρθρώσει εντόπιο λόγο που δεν αυταρέσκεται στην εντοπιότητα και διεκδικεί μέγεθος που την υπερβαίνει. Τουλάχιστον, αυτές είναι οι προθέσεις του και σαν τέτοιες, όπως και να το δει κανείς είναι αγαθές, ειδικά στην παρούσα Ελλάδα τού κοινού παρονομαστή των πιθήκων. Εξάγει. Παράγει. Δημιουργεί. Προτείνει. Υποδεικνύει. Συνιστά κάτι Νέο. Δεν εξιδιάζεται πασπαλίζοντας. Δεν ουραγεί. Δεν έπεται. Δεν τρέμει. Στην χειρότερη περίπτωση ισοτιμεί με το ποικιλώνυμο οθνείο. Διαλέγεται και ακούει τον Άλλον. Συνθέτει. Κινείται παραλλήλως. Ανακατασκευάζει. Εκτροχιάζει. Προσλαμβάνει. Αποποιείται. Μυκτηρίζει. Αγωνιά. Τελικά, πέφτει, ίσως, μαχόμενο σε ελληνικές Θερμοπύλες. Και πέφτοντας, και έχοντας τηρήσει τα παραδεδομένα των πατέρων του, δεν διστάζει στιγμή να τους επικρίνει, να τους μέμψει, να τους στηλιτεύσει, να τους ελέγξει. Άλλωστε, το ίδιο ακριβώς επιθυμεί διακαώς να πάθει και αυτό με τη σειρά του. Έχει «θέσεις», ασχέτως «σωστές» ή «λάθος», αναπτυγμένες ή μη, κατανοητές ή ακατανόητες, στρυφνές ή ομαλές, που διεκδικούν οικουμενική πρωτοπορία (και έχω την αίσθηση πως δεν υπερβάλλω). Όχι για κανέναν άλλο λόγο, ούτε εξαιτίας τής δήθεν ευφυίας τού στοχαστή, αλλά μόνο διότι ο στοχαστής θέλησε να σταθεί ολόγυμνος απέναντι σε κάτι και να συνομιλήσει μαζί του δίχως προκαταλήψεις και προπαντός ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ. Προσπαθώντας να δανειστεί Γλώσσα από το Πέραν και όχι να στήσει είδωλα τού δώθε και τού εντός. Εκλιπαρεί, εν τέλει, ως παρακαταθήκη φιλοσοφικής πρακτικής, να τού δοθεί ο λόγος για να μιλήσει και όχι να μιλήσει πριν κοιτάξει τον Άλλον. Με μια λέξη, στοχάζεται ζώντας ποιητικά. Και μεταφέρει την ποιητική κατάσταση στο ίδιο το στοχάζεσθαι ως ΤΡΟΠΟ.

Το κείμενο δεν θα δεχθεί σχόλια. Δεν θα δει την ευτυχή στιγμή τής σωματοποίησής του, τού αισθητηριακού πανηγυριού για το οποίο προορίζεται κάθε λευκή κόλλα που γεμίζει μελάνι: τής έκδοσης. Δεν θα επιδειχθεί ενδιαφέρον ούτε και τυπικά. Δεν αναμένει να ζητηθούν διευκρινίσεις, να κληθεί σε απολογία, να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να δηλώσει, τελοσπάντων, πούθε κρατά η σκούφια του και τα στοιχεία ταυτότητάς του. Βέβαιο είναι πως δεν θα στηθεί κάποια συζήτηση γύρω απ’ αυτό. Ούτε καν επικριτική. Δεν θα τού απευθύνουν το λόγο γιατί απλά … δεν υπάρχει, δεν είναι μεταξύ ημών των ζώντων. Είναι νεκρό, θνησιγενές. Και ως τέτοιο, φυσικά, δεν θα αξιωθεί τού δώρου των αντεπιχειρημάτων και τής υγιούς πολεμικής. Εν τη γενέσει του, στο χώρο τής δημοσιότητας που συνιστά αυτή τούτη η δημοσίευσή του, θα καρατομηθεί και η ελάχιστη ελπίδα  Διαλόγου. Και η ελάχιστη αίσθηση, δηλαδή, ότι ανασαίνει και δεν εξέπνευσε πριν δει το φως τής μέρας. Ουσιαστικά, το κείμενο θα «υπάρχει» και θα κινείται ως μη ον. Σαν κάτι ανύπαρκτο. Θα υπάρχει ως κάποιο link, μεταξύ παμπληθών ομοαίματων άλλων τής ιδίας γραφίδας, ή μια συσκοτισμένη και μισοφωτισμένη ανάρτηση πληροφόρησης σε σελίδα κοινωνική δικτύωσης και η δυναμική του θα τρώει εκεί, αργά-αργά, τις σάρκες της. Γενικά, το σκοτάδι συνιστά τον αρχικό, αμυδρά ελπίζω μόνον αρχικό…, και κατεξοχήν τόπο του. Η έρριψή του εκεί συντελείται συνοδεία καθημερινών ήχων και χειρονομιών, φυσιολογικά, αυτονόητα, και με ήρεμες κινήσεις. Όπως, μετά πολλά ηλιοβασιλέματα και ανατολές, συνηθίζει κάποιος το ανεβοκατέβασμα τού ήλιου κι αδιαφορεί παντελώς γι αυτό, αφού πρέπει να γυρίσει σπίτι του και να τηγανίσει πατάτες. Ευθαρσώς : δεν αξίζει στο κείμενο αυτή η μοίρα. Τελεία και παύλα. Όπως και σε όλα τα προηγούμενα αδέλφια του, που πριν δουν τις διαστάσεις τού κόσμου και απολαύσουν τον ορίζοντα, εγκιβωτίστηκαν στο σχήμα τού φερέτρου των συρταριών. Κι αν το πρόβλημα φαίνεται περιπτωσιολογικό και ιδιωτικό, σάς βεβαιώ δεν είναι. Γιατί, αν μη τι άλλο, η Ιστορία βρίθει και μάλιστα επαναληπτικά (!), ως κραυγαλέα μαρτυρία παθογένειας, από μια τέτοια μοίρα. Κι αν έτσι, τότε αυτό το γεγονός δηλώνει ξεκάθαρα την αποτυχία των κοινωνιών και τη μίζερη ζωή τους. Κι αυτό, ασφαλώς, αφορά και ενδιαφέρει τους πάντες. Κι αυτό, οπωσδήποτε, δεν είναι κάτι ιδιωτικό…
Αυτή, ωστόσο, είναι η μια πλευρά τού νομίσματος, (από τις λίγες φορές που η λέξη «νόμισμα» αποκτά τέτοια ειδική σημασία και βαρύτητα νομίζω, καθώς αφορά άμεσα σε υπαρξιακό ιδρώτα και «οντολογικό» στοιχηματισμό…), αφού πάντα υπάρχει η αμφίπλευρη Δικαιοσύνη. Αν στρέψει κανείς, σοφισμένος γνώση, το βλέμμα θα δει πως η «μοναξιά το τρέφει», για να ξαναθυμηθούμε την επαναληπτική ομοιοπάθεια τής περίπτωσης Καρυωτάκη. Το σκοτάδι αποτελεί τόπο επώασής του κι αυτό, μέσα στην απόλυτη φυσικότητα των υγιών γεννήσεων, μετασχηματίζεται από κείμενο σε σπόρο! Γύρω του λυσσομανά η θάλασσα και η βοή, δηλώνοντας παντοειδή παρέλευση. Πλήθη και πράγματα συνωστίζονται εκεί που η θάλασσα γλείφει την άμμο και ματαιοπονούν ν’ ανοίξουν πανιά παρά θίν’ αλός ! Τα φώτα στροβιλίζονται σπασμωδικά όπου ξεμυτίσει γδούπος, ισόπεδο εμβατήριο, συναλλακτική κραυγή, παράφωνη μονωδία. Περισσότερο φως ελκύουν πάνω τους μια φωτογραφία ενός προσώπου σε κάποια καθημερινή ιδιωτική του στιγμή, λόγου χάρη όταν απλά γελά ή ψαρεύει, ή κοιμάται ή καπνίζει, παρά η κονταρομαχία, γεμάτη ιδρώτα και αίμα, ενός αγώνα για το ουσιώδες, που διεκδικεί το ψωμί όλων. Όμως, κι αυτά όλα συνιστούν, για τον σοφισμένο γνώση, μιαν ακόμη υγιή φυσιολογία. Μια …παθολογία ιδωμένη από την καταφώτεινη πλευρά τής υγείας. Κι αν έτσι, τότε έχει κάθε λόγο να γεννηθεί η ελπίδα. Η κυματοειδής βεβαιότητα. Η γαλήνη. Η ήρεμη ησυχία. Η ανεπιβεβαίωτη εδραίωση. Το φως από το μέλλον. Τελικά, η τεράστια και άρρητη ευτυχία να διέλθεις ως μη κατέχων, ακτήμων και πένης. Ησύχιος δηλαδή. Ατόκιστος. Αντιεμπορικός. Δίχως διαβρωτικές αναθυμιάσεις. Δίχως τον εμετό, κάποτε, τού καθρέφτη. Ξεκομμένος, μαεστρικά, από το μέρος τού εαυτού σου εκείνο που αρέσκεται σε ηνία. Έξοχα ! Τελικά έχουν και τη Δικαιοσύνη τους τα σκοτάδια, οι ημιφώτιστοι χώροι, τα φέρετρα των σελίδων, τα χώματα πάνω στους σπόρους, η ανυπαρξία για να εκκολαφθεί η Παρουσία τού μέλλοντος. Μακαριότης.
Κι όπως συλλογίζομαι τούτα, θέλω να εκμυστηρευθώ και τα μυστικά που δωρίζουν τέτοιου είδους καταστάσεις : γεμίζεις, λίγο-λίγο και καθημερινά, αναβαθμούς. Αφού, έτσι κι αλλιώς, όπως σε μορφώνει το Φως σε μορφώνει και το Σκότος. Η αχτίνα και η σκίαση. Η επιφάνεια και ο πυθμένας. Αληθώς : Θεός τού Όλου ο Θεός των Δυνάμεων. Ιδού ένας τελευταίος αναβαθμός που ταιριάζει με ό,τι λίγο πριν ακούστηκε περί ησυχίας : μέσα στο ανενόχλητο πια από τις παντοειδείς κυκλοφορούσες αναθυμιάσεις, στέκεσαι ενώπιον τού προϊόντος σου και με νηφαλιότητα, όσο είναι δυνατόν, αποτιμάς. Κι όταν το κάνεις προσθέτεις αυτογνωσία στην αυτογνωσία. Φως πάνω στο φως. Και τί είδα ; Πως δεν είμαι πια εγώ, για μια ακόμη φορά, για πολλοστή φορά…, που έγραψα τούτο το κείμενο. Είναι ένας άλλος. Ο παλιός εγώ. Ο, τώρα πια, μόλις ανεκτός. Ο περασμένος. Ηδονή ! Και το κείμενο πια μέσα μου απέκτησε την ευλογημένη διπλή ιδιότητα τής ασχήμιας και τής ομορφιάς που έχουν τα φυσικά ανθρώπινα πράγματα. Την ιδιότητα τού όλα και τού τίποτα. Τού είναι και τού μηδενός. Το ξερνώ και το κρατώ. Το προσπερνώ και παραμένω. Το διατηρώ και το ξεπερνώ. Το εκτιμώ και το απαξιώνω. Το υπολήπτομαι και το συνθλίβω. Αδιαφορώ και μεριμνώ. Αισθάνομαι δέος και το εμπαίζω. Έφτασα στο σημείο να στοχάζομαι πως δεν είναι ελλιπές. Δεν είναι λάθος. Δεν είναι αυθαίρετο και ό,τι άλλο, λογικά ή μη, θα μπορούσε πιθανώς να τού προσάψει κάποιος. Είναι σαχλό ! Ναι, σαχλό. Στη συνείδησή μου. Αποκλειστικά. Όχι για τον αναγνώστη, καθώς τού υπολείπονται ομοειδείς πορείες για να το πει ο ίδιος. Αλλιώς, δεν θα είχε νόημα η Γνωριμία δια τής Ανάγνωσης. Σαχλό. Ναι. Για μένα αποκλειστικά. Διότι, εγώ, ο γράφων, διοδεύω τα πυριφλεγή και υγιή σκοτάδια τού σπόρου. Τα μεταγωγικά. Τα διαβιβαστικά. Κι εγώ μορφώνομαι, αν μορφώνομαι…, απ’ αυτά. Σαχλό για μένα. Κι αυτή ακριβώς η θέαση μαρτυρεί πορεία, ξεπέρασμα, ρεαλισμό ταξιδιού, έστω μια κάποια κίνηση, που να πάρει η ευχή. Κι όσο περισσότερο σαχλό στη συνείδησή μου, αποκλειστικά επαναλαμβάνω, τόσο καλύτερα και καθαρότερα ξεδιακρίνεις πια το Πραγματικόν στις άπειρες και βαθιές του διαστάσεις. Τόσο περισσότερο διψάς Πραγματικότητα. Τόσο διαυγέστερα αντιλαμβάνεσαι τις αποστάσεις που σε χωρίζουν από την αγκαλιά της. Τόσο ακριβέστερα μετράς και μετριέσαι. Τόσο ασφαλέστερα γνωρίζεις, επιτέλους.
Ας μην επεκταθώ περισσότερο. Αν έχει να πει κάτι το κείμενο ας μιλήσει μονάχο του. Αν μπορεί να οδηγήσει κάπου ή να δείξει δρόμους ας το πράξει. Κυκλοφορώ νεκρός τού λοιπού.

Νοεμ. 2014                  
   ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ



Α
ναδημιουργώ το Χρόνο δια τού έργου Τέχνης (λόγου χάρη η Ιλιάδα). Εκεί  το «παρελθόν» αναβιώνει (στο παρόν) διαφωτιστικά. Αναφαίνονται, έρχονται στο φως, τα ενδεχόμενα ΝΟΗΜΑΤΑ των ενεργειών και πράξεων των όντων (άλλωστε, δεν έβλεπε κάτι άλλο ο Αριστοτέλης…, «πράξιν, κάθαρσιν δια των παθημάτων των τότε…, μια κάθαρση των ΝΥΝ ορωμένων, των νυν μετεχόντων κλπ). Όταν λέμε νοήματα αυτό μπορεί να εκληφθεί, σε άλλη γλώσσα (επιστημονική, λόγου χάρη, γλώσσα), ως : τα αίτια, τα αποτελέσματα, οι νόμοι, οι ενέργειες που διέπαν μια ορισμένη κίνηση/πράξη/φαινόμενο, με αποτέλεσμα ο νυν Χρονος να χρησιμεύει πια, να μεταλλεύεται, να χρηματούται (να γίνεται, δηλαδή, πράγμα, χρήμα, κατά ένα τρόπο σύμφωνα με το… καπιταλιστικό τού Νέου Κόσμου «ο χρόνος είναι χρήμα»),ως εμπειρική εμβίωση (παροντικά !!! και μόνο δια τού έργου Τέχνης) τού διαφωτισμένου πια παρελθόντος (δηλ., ίσως, όχι και κάτι απόλυτα φυσικού, αφού οι προσμίξεις δια τής Τέχνης, που έχει δεχθεί το παρελθοντικό γεγονός, δεν ήταν/είναι μεγάλες ακριβώς λόγω τού νοήματος, των αποκεκαλυμμένων αιτίων που ωθούσαν τις τότε οντότητες….), που κατά τούτο και ΜΟΝΟ αφορά ΑΜΕΣΑ στο ΝΥΝ και τον εκάστοτε ρεόντα ευθύγραμμο «αντικειμενικό» Χρόνο.

2.       Νομίζω δεν θα διαφωνούσε κανείς, σε όποιο επιστημονικό πεδίο κι αν βρισκόταν η διακονία του, πως η αρχή τού Χρόνου, το ότι μπορούμε να κάνουμε λόγο περί χρόνου, οφείλεται στην ύπαρξη ενός γεγονότος. Από το Γεγονός αυτό εκκινεί η Ιστορία. Δηλαδή, ο Χρόνος. Ή, εν πάση περιπτώσει, η έννοια (ψιλή ιδέα δηλονότι) τού Χρόνου στη συνείδησή μας. Έχει συντελεσθεί κάτι, έχει αρχίσει, αν προτιμάτε, κάτι. Καθότι  για να συντελεσθεί κάτι πρέπει να υποδηλώσουμε βουλητική κίνηση, στοχοθεσία, τελεολογία ίσως κλπ. Εννοώ πως το ζήτημα τής αρχής επ’ ουδενί δεν θα πρέπει να το εγκαταλείπουμε ανοημάτιστο ή αφιλοσόφητα αξιωματικό. Η αρχή καταδηλώνει ένα είδος προθετικότητας, έναν σχεδιασμό που, επιτέλους, τίθεται εν αρχή. Έτσι, έχει υπάρξει μια ΠΡΑΞΗ, έχει φανερωθεί ή…καταστραφεί κάτι, έχει τελοσπάντων κάτι ΣΥΜΒΕΙ και αρχόμεθα τού Χρόνου. Αν στρέψουμε το βλέμμα, τώρα, στη περίπτωση Kuhn και αναδιατάξουμε τη σκέψη μας ως προς τη θεώρησή του για τη φύση, τη δομή, των επιστημονικών επαναστάσεων, εν όψει πάντα τού ζητήματος τού Χρόνου, αυτό που φαίνεται να αξίζει, πέρα από την ορθότητα ή τη φυσιολογική, πιθανόν, προφάνεια των θέσεών του, είναι πως συνειδητά ή ασυνείδητα μοιάζει να δηλώνει ότι ο Χρόνος εκκινεί από μια ΠΡΑΞΗ, δηλαδή από μιαν ανατροπή, αναθεώρηση, κατάργηση, διαγραφή, ενός προϋπάρχοντος επιστημονικού κοσμοειδώλου και από μια θεμελιώδη ιδρυτική ΠΡΑΞΗ εγκαινίων ενός καινούργιου. Από εκεί, από αυτό το σημείο, ξεκινά η ΝΕΑ Επιστημονική Εποχή και συνεπώς, εμμέσως, η κουνική θεωρία μιλά για το Χρόνο. Δεν νοείται καμία θεώρηση τής Ιστορίας, δεν νοείται καν Ιστορία, χωρίς τη ΠΡΑΞΗ που τα επιστημονικά επιτεύγματα υποδηλώνουν. Δηλαδή, δεν νοείται Χρόνος δίχως το ΠΡΑΤΤΕΙΝ. ΠΡΑΤΤΕΙΝ στην «ουσία» του όμως, οντολογικά δηλαδή…και ΚΑΙΡΙΑ, σημαίνει ΠΟΙΕΙΝ, ΠΟΙΗΣΗ. ΣΥΝΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ στα… υψηλά κλιμάκια τού υπάρχειν… Δηλαδή ΤΕΧΝΗ. Ωστόσο, θα πρέπει ασφαλώς να διακριθούν δύο ειδών πράττειν : το καλλιτεχνικό και το επιστημονικό/φυσικό… Δηλαδή, αφενός το πράττειν που ενέχει και την υπέρβαση τής συστάσεως τού χρόνου που εμφανίζει και υποδηλώνει, και αφετέρου το πράττειν που φαίνεται να τον συνεχίζει, να τού προσφέρει σπονδές…

3.       Λέγοντας πληρότητα στην Τέχνη και την Επιστήμη τί εννοούμε ;

4.       Η Τέχνη (και η φιλοσοφία), δικαίως ή αδίκως, καταμαρτυρούσε αφέλεια στη φυσική οπτική και απομακρυνόταν με περιφρόνηση, όταν άκουγε πως διακηρύσσεται πλήρης γνώση (!) κάποιου συστήματος, ενός «αντικειμένου», αν είναι γνωστές «οι ιδιότητές του, π.χ. ταχύτητα, θέση, ενέργεια, διαστάσεις κλπ»[1]. Η Τέχνη έχει αποδείξει στην προϊστορική και Ιστορική της διαδρομή πως δεν τής αρκεί ο Φυσικός Κόσμος. Το τελικό προϊόν, το καλλιτέχνημα, είναι πάντα μια χ Φύση + χ υπερ-φυσικό (αφύσικο, διαστροφικά φυσικό, μετα-φυσικό, κλπ) στοιχείο (…μεταλλαγμένη φύση κατ’ ουσίαν, καθώς η Φύση είναι και το μοναδικό υλικό τού έργου Τέχνης και, πάνω απ’ όλα, η ΜΟΝΑΔΙΚΗ γλώσσα του, - μολονότι ποτέ ίσως ευκλείδεια -, από καταβολής Τέχνης. Τα σκουλαρίκια εξέπεμπαν φωταψίες κατά Όμηρο, και τα κύματα γελούσαν κατά Αισχύλο.).

5.       Υπάρχει μια τεράστια θεολογική ερμηνευτική παράδοση (το θεολογική, επιτρέψτε μου, το χρησιμοποιώ ως συμβατικό όρο, καθόσον η λεγόμενη «πνευματικότητα» είναι φυσικώς ΜΙΑ.), που σχολιάζει την, μετ’ εμφάσεως και επιμόνως, εκφραζόμενη στο διατεσσάρων Ευαγγέλιο, Ιστορικότητα[2], την χρονικότητα τού Όντος. Εκεί, προσδιορίζεται αμείλικτα η σημειακότητα τού Χρόνου. Αλλά και, παράλληλα, χρησιμοποιούνται άκρως ενδιαφέροντα χρονικά σχήματα, χρονικά κενά, και ύστεροι ερμηνευτικοί εμπλουτισμοί τού χ σημειακού χρονικού παρελθόντος, που, και αυτό και αυτά, παρουσιάζουν τεράστια, πολυεπίπεδη και άκρως αποκαλυπτική ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (η έννοια να εκληφθεί χρονικώς). Έτσι, έχουμε την ευθύγραμμη οπτική, κατά φυσικό τρόπο, στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, με αφετηρία τον Αβραάμ - (αφετηρία όμως που ορίζεται βάσει ενός ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ, μιας βουλητικής επιλογής, μιας αξιακής προτίμησης, μιας ΠΡΑΞΕΩΣ-ΚΙΝΗΣΕΩΣ εμπιστευτικής, μιας υπαρξιακής ΕΚΛΟΓΗΣ με ΣΧΕΣΙΑΚΗ αναφορά, και ακόμη αν θέλετε, μιας διαισθήσεως [intuition κατά Poincare και Einstein…] ) - και τερματισμό ( τερματισμό…εκκινήσεως (!) τής ευαγγελικής εποχής, τής αποκαλύψεως τής Χάριτος, που προ-ευαγγελιζόταν και προσ-έβλεπε η παρελθοντική εποχή, εκείνη τής αφετηρίας, τού Αβραάμ [τού Dasein, ας πούμε, δηλαδή τού «είμαι ο χρόνος»…] ),τον Χριστό. Τερματισμό που δεικνύει «ο ην απ’ αρχής[3]» ! Και που η ευαγγελιζόμενη παροντική μας εν αυτώ  (Insein) μετοχή, μάς μεταποιεί σ’ αυτό που ΘΑ είμαστε (zukünftigsein, με διάφορο νόημα εδώ από το περιεχόμενο τού χαϊντεγκεριανού όρου) στο ΤΕΛΟΣ ή, κατά μία οπτική, φέρνει το ΤΕΛΟΣ από ΤΩΡΑ ΕΔΩ ! Με άλλα λόγια, οι υπαρκτικές κινήσεις και τα σχεσιακά ΓΕΓΟΝΟΤΑ είναι εκείνα που κάνουν να… «γεννηθεί» ο χρόνος. Στο Κατά Μάρκον, εγκαταλείπεται οποιαδήποτε χρονική θέαση και, κυρίως, ο σχολιασμός τού αξονικού ευαγγελικού γεγονότος τής Ενσάρκωσης τού Λόγου από την ιστορική αρχή, από τη Γέννηση δηλαδή, και προτείνεται μια μεταπήδηση σε αρκετά προχωρημένο χρόνο από τον αρχικό τής Γεννήσεως, σχεδόν στην ΑΡΧΗ τού ΤΕΛΟΥΣ τής επίγειας εμφάνισης τού Λόγου, με την υπογράμμιση πως ό,τι ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ  ΝΥΝ ήταν ΑΥΤΟ που είχαν δει βιωματικά και εκφράσει, λεκτικά, οι προφήτες. Ως ενός είδους μέτοχοι τού Μέλλοντος, στο δικό τους καθ’ έκαστον ΝΥΝ. Στο κατά Λουκάν, η αφήγηση (ας φορτίσουμε τον όρο ενθυμούμενοι εδώ τον Λυοτάρ) ξεκινά από το ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ την Γέννηση και υπογραμμίζει, με σαφή ονοματοθεσία που αφορά στον καίσαρα Αύγουστο (Οκταβιανός),την ΙΣΤΟΡΙΚΗ εμπλοκή τού Λόγου (ή Αχρόνου, για την παρούσα πραγμάτευση). Στο κατά Ιωάννην, η θέαση ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Εκεί, ο συγγραφέας θεάται τον «χρόνο» και τα συμβαίνοντα επί των ημερών του ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ. Ξεκινά μιαν αφήγηση ΠΡΙΝ από το λεγόμενο big bang[4] (!). Με μια ΠΡΟΧΡΟΝΙΚΗ «εξήγηση» τού παρόντος-συμβαίνοντος τής Ενσαρκώσεως, ακριβώς για να θεμελιώσει το Άχρονο και Υπέρχρονό της.

6.       Ο χρόνος αρχίζει με εμένα. Αρχίζει με την υποκειμενικότητα. Μια υποκειμενικότητα, όμως, που είναι όλοι οι άλλοι. Μια υποκειμενικότητα που είναι τέτοια, διότι συν-υπάρχει, συν-διαλέγεται, συν-ομιλεί με τους Άλλους, οικοδομώντας, μ’ αυτόν αποκλειστικά τον τρόπο, το υποκείμενό της, τον εαυτό της. Ακόμη και στη μοναξιά, αν θεωρήσουμε πως υφίσταται τέτοια, η υποκειμενικότητα διαλέγεται ή σιωπά με τον εαυτό της, ΟΜΙΛΩΝΤΑΣ τη …γλώσσα των Άλλων (!) με δική της, ασφαλώς, τονικότητα και ηχόχρωμα. Οι τελευταίοι «μουσικοί» όροι ας εκληφθούν υπαρξιακά. Τουλάχιστον. 
 
7.       Υπάρχει ένα ειδικό εισέρχεσθαι στην Ιστορία, στο Χρόνο, πέραν τού απλά φυσικού, που συμπορεύεται και κυλά μαζί του (αν μπορεί, όντως, ποτέ να υπάρξει ένα τέτοιο), το οποίο θα ονομάζαμε παραλλήλως-είναι ή nebenansein. Το εισέρχεσθαι αυτό επιχειρεί την ανακατασκευή τού Χρόνου ή, αν προτιμούμε πιο ριζοσπαστικούς και αδιάλλακτους όρους, την ακύρωσή του, τον εκμηδενισμό του, την εξ-όντωσή του. Επιζητεί να τον αποκαλύψει ως ΟΥΤΙΣ, ως κανέναν. Ο Χρόνος, δίχως αυτήν τη διείσδυση, επέλευση, βίαιη παρεμβολή, παραμένει αλύτρωτος, καθώς δεν έχει… πρόσωπο. Παίρνει πρόσωπο και χαρακτηριστικά από την παρέμβαση τού ΠΟΙΗΤΗ. Γι αυτό μιλούμε για εποχές στην Ιστορία που είναι αποκλειστικά πολιτισμικά παραδείγματα, δηλαδή τροπικές παρεμβάσεις ΝΟΗΜΑΤΟΣ στην αχρωμία τού Χρόνου. Ο Χρόνος γίνεται το πρόσωπο τής εποχής του. Δηλαδή, γίνεται οι πράξεις και οι σχέσεις των ανθρώπων, γίνεται ο άνθρωπος που συνομίλησε δυναμικά και βίαια μαζί του στην καθέκαστον χρονική στιγμή τής εμφανίσεώς του. Ο Χρόνος π.χ. από το 0 έως σήμερα, 2014, χαρακτηρίζεται, στο ήμισυ ας πούμε τής υφηλίου, ως χριστιανική εποχή. ΟΛΟΣ αυτός ο Χρόνος. Αυτό, ωστόσο, εξαιτίας ενός γεγονότος, μιας ΠΡΑΞΕΩΣ, που συνέβη στην αρχή, στο χρονικό σημείο 0 που είπαμε παραπάνω. Το άκρως παράδοξο και παράξενο είναι πως ακριβώς με την ανάληψη αυτή, εκ μέρους του Χρόνου, των χαρακτηριστικών τού ανθρώπου-ΠΟΙΗΤΗ και ακριβώς χάρη σ’ αυτά, ο Χρόνος καθίσταται αυτομάτως ΚΑΝΕΝΑΣ, Ούτις. Δηλώνει εκκωφαντικά το έρριζο ανυπόστατον του (ή, αν προτιμάτε, το δια τού ετεροντικού ενυπόστατόν του), την ίδια τη σύμβασή του, την «ιδιότητα» του να «είναι» ΟΥΤΙΣ. Δηλαδή, δίχως γνωρίσματα, χαρακτηριστικά, ΜΟΡΦΗ, αφού καθόσον (!) δεν εισέρχεται στη ροή του ο συν-δημιουργός, ο συν-εργός, συν-Ποιητής τής Κτίσεως, ο οποίος μπορεί να ονομάζεται Πτολεμαίος αλλά και Μένανδρος, Πλίνιος αλλά και Σενέκας, Κοπέρνικος αλλά και Μάρλοου, Αϊνστάιν αλλά και Βαλερύ, ο Χρόνος «είναι» μια άμορφη μάζα δίχως ταυτότητα. Όμως, και όταν την πάρει και λυτρωθεί από την ανωνυμία διακηρύσσει στεντόρεια πως δεν είναι κανείς, ως μια προσπάθεια κλήσεως περισσοτέρων ονοματοδοσιών (ΤΕΧΝΩΝ-ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ…) επ’ αυτού, ώστε να κορέσει την ακόρεστη δίψα του να είναι πρόσωπον, όντας όσα περισσότερα καταφέρει να καλέσει πάνω του, δηλαδή όσες πράξεις ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ υποκειμένων βιαιοπραγήσουν επ’ αυτού, θέτοντάς του τη σφραγίδα τους.. Στη Τέχνη, η διακριτή φωνή, το ύφος, η μοναδικότητα[5], από κάθε της πλευρά, είναι εκείνο που επιζητείται μανιωδώς και αναγνωρίζεται με τον ίδιο τρόπο, έστω κι αν όλες αυτές οι μοναδικότητες παίρνουν κάπως τα χαρακτηριστικά μιας εποχής[6]. Όσες πιο πολλές μοναδικότητες και προσωπικά ύφη, τόσο πιο εμφανές το ΠΟΛΥΠΡΟΣΩΠΟΝ τού Χρόνου και τόσο πιο εμφανές το ουσιωδώς ΑΠΡΟΣΩΠΟΝ του, το ΟΥΤΙΣ αυτού.

8.       Πως μπαίνει το έργο Τέχνης στην ΙΣΤΟΡΙΑ ; Αναδιατάσσοντας τις οντότητες. Ανακατασκευάζοντας  κοσμικά σχήματα και καλλύνοντάς τα, δι-ευθετώντας τα σε απηρτισμένο Κόσμο. 

9. Ο  Χρόνος φαίνεται να καλεί (…εκκλησία, συναγωγή,) εναγωνίως στην αποκάλυψη τού ΑΠΡΟΣΩΠΟΥ του δια τής ΠΟΛΥΠΡΟΣΩΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ των άκρως υποκειμενικών χρωματισμών (Τέχνη) που κατάγουν επ’ αυτού τα ΠΟΙΗΤΙΚΑ υποκείμενα τής Ιστορίας.

10.     Πώς αντιμετωπίζει η επιστημονική απόδειξις το Χρόνο ; Τον ακινητοποιεί ; Επιβάλλει την ίδια και αποτετελεσμένη πια ισχύ της από τού ΝΥΝ έως το Αεί του ; Το αποδεικνύειν (επιστημονικώς) εμφανίζει… αντιχρονική συμπεριφορά ; Αλήθεια, υπάρχει, μπορεί να υπάρξει, αμετάβλητο, αμετακίνητο, δηλαδή δια-χρονικό, επιστημονικό αποδεικνύειν ; Επιβάλλει αυτό, δηλ. αμετάκλητα, την χ αλήθεια στο Χρόνο, δεσμεύοντάς τον να την…επαναλαμβάνει, να την δεικνύει άφθαρτη ; Αν όχι, και αν επιπλέον συμφωνήσουμε πως αυτό το ΟΧΙ βρίσκει στέρεο έδαφος, με μιαν αξιωματική αν θέλετε κίνηση και στάση, επί τής εμπειρικής-ιστορικής συλλογικής πιστοποίησης, χωρίς πια περιθώρια αμφιβολιών, τότε αναδύεται ΛΟΓΙΚΑ, ΠΡΟΦΑΝΩΣ και Εμπειρικά, ένα ΚΟΙΝΟΝ ΣΗΜΕΙΟΝ μεταξύ Επιστήμης-Τέχνης επί ΚΟΙΝΟΥ εδάφους, ΚΟΙΝΟΥ ορίζοντα, ΚΟΙΝΗΣ γνωσιοδυνατής τάξης ; 
          Κάποτε ο νόμος (!) τής παγκόσμιας έλξης αντικαταστάθηκε ( ;… όντως και αμετάκλητα διαγραφικά ;…) από τον καμπύλο χωρόχρονο και ο από την εποχή τού Αριστοτέλη υπερδισχιλιετής αιθήρ τού διαστρικού χώρου, δέχθηκε άγριες πλαγιοκοπήσεις από την αϊνστάϊνεια Σχετικότητα. Λέτε, σε αντίθεση με τον Πλάνκ, η ενέργεια να διαδίδεται με τρόπο συνεχή και αυτό να διαπιστωθεί… «οριστικά» (=χωρίς άλλη εν χρόνω βελτίωση θέασης αυτής τής πραγματικότητας…) στον 22ο αιώνα ; Θα απομονωθούν τα κουάρκς κάποτε και τότε ίσως φθάσουν στον αριθμό 10 ; Σε ποιό Χρόνο τελούμε επιστημονικά ΤΩΡΑ, αυτήν τη ΣΤΙΓΜΗ, κατά την κούνεια θεώρηση ; Στο Χρόνο τής Φυσιολογικής/ Ομαλής/Κανονικής Επιστήμης ; Δηλαδή, στην «ύπνωση» που προσφέρει μια χ «αλήθεια», διαφημιζόμενη και επικρατούσα έως ότου ξεσκεπαστεί το εν μέρει ή ολοσχερώς σαθρό, ανυπόστατο και αντιπραγματικόν της ; Το ψέμα της, με άλλα λόγια. Και ο Χρόνος μας, σε τί και πού είχε δοθεί, αναλωθεί ; Στο νανούρισμα ενός ψεύδους καθεαυτόν; Οι νόες τού…γεωκεντρικού συστήματος (συγχωρείστε με, αλλά με όλο τον ιερό σεβασμό και το δέος που νιώθω για το ανθρώπινο γνωστικό επιχειρείν, πόσο γελοίοι, στο άκουσμα και μόνον, μοιάζουν σήμερα πια οι όροι «γεωκεντρικό» και «σύστημα»… Όμως έχω μιαν ερώτηση : είναι ουσιωδώς και ανεπιστρεπτί χαμένοι ; Ισχύουν κατά ένα ιδιαίτερο ΠΩΣ ; Και αν ναι, τότε αυτό το ΠΩΣ δείχνει να πραγματεύεται ευθέως το Χρόνο, με ειδική μεταχείριση ;) αναπαύονταν, υπνώττοντες και γνωστικά εφησυχασμένοι, στο εποχιακό ψέμα τους, στην εποχιακή τους ψευδαίσθηση ; Ακόμη και η πιο προηγμένη τώρα πια, ευφάνταστη, και επιστημονικά πιθανότατη ή και αποδείξιμη κοσμολογική θεώρηση, έχει ολοσχερώς απωλέσει από τον πυρήνα της, ουσιωδώς, την πτολεμαϊκή (και… ησιόδεια;) γεωκεντρική σκοπιά ;   
Υπάρχει ένα καθοριστικότατο ΠΩΣ, στο χάνεσθαι τής Τέχνης και τής Επιστήμης. Ας πούμε, η Τέχνη χάνεται κατά αισθητική προτίμηση (προς Θεού!, καθόλου ΑΒΑΣΙΜΗ, αθεμελίωτη, αναντίστοιχη με ζέουσες πραγματικές κοινωνικές ανάγκες). Η οποία Τέχνη, ωστόσο, είναι επανερχόμενη και διαχρονικά παρούσα. Η επιστήμη χάνεται κατά αναβαθμούς αποδεδειγμένης αντικειμενικής αλήθειας. Η οποία Επιστήμη είναι χρονικά μουσειακού είδους. Οι απλές ερωτήσεις : ΤΙ και ΠΩΣ χάνεται στα γνωστικά μεγέθη τής Τέχνης και τής Επιστήμης ; Τη θεωρώ μια καλή ερώτηση, υπό τον ορίζοντα πραγμάτευσης τού προβλήματος τού Χρόνου.

11.     Ο κόσμος είναι μια πρόκληση ΟΜΙΛΙΑΣ και ιδιαίτατα ΣΥΝ-ΟΜΙΛΙΑΣ. Ως ευκαιρία επιδέξιου (έντεχνου) συνουσιάζεσθαι. Ο Κόσμος έχει δοθεί ως προκλητική αφορμή έρωτα. Και αν έτσι, τότε θα πρέπει να ενσωματώσουμε την κατάσταση τού ΕΡΑΝ σε κάθε γνωσιακή μας λειτουργία. Αν κατεξοχήν η ΠΟΙΗΣΗ και γενικώς η Τέχνη, φαίνεται να ερωτεύονται τα όντα, τότε θα μπορούσε, ανέτως και δίχως ταμπού, να τεθεί το ερώτημα αν το ίδιο πράττει και η επιστήμη. Αν δηλαδή δεν αρκείται μόνο στο εξετάζειν αυτά, αλλά αν προχωρεί, γνωσιοθεωρητικά μάλιστα, στο ερωτεύεσθαι αυτά, ενσωματώνοντας αυτόν της τον Έρωτα στη γνωσιακή διαδικασία. Καθότι ο Έρωτας, αυτονοήτως κάποτε, είναι οδηγός στο γνωρίζειν. «Έγνω την γυναίκαν αυτού», κατά ένα αρχετυπικό γνωσιοθεωρητικό υπόδειγμα, που παίρνει ως βάση το ΕΡΑΝ και κάθε είδους εκδήλωσή του. Πρωτίστως δε τη σωματική. Και φυσικά, μόνο υπ’ αυτήν την παραδοχή έχει αξία η ενσωμάτωση τής κατάστασης τού ΕΡΑΝ γνωσιολογικά. Είναι ανάγκη να ομολογήσουμε μιαν κατάφαση στην υπόθεση αν ο έρωτας γεννά ΓΝΩΣΗ, για να προχωρήσουμε στην ενσωμάτωσή του στο επιστημονικό γνωρίζειν και στον τρόπο που θα παίξει ρόλο εκεί.
Ο Κόσμος είναι Κόσμος ως φανέρωση, εμφάνεια οντοτήτων. Ο Κόσμος είναι Κόσμος, καθότι στο «Χώρο» του εμφανίζει το όντα. Ο Χώρος αυτός, πλην τής φυσικής έννοιας, ας εκληφθεί και υπαρξιακά. Δηλαδή, ο Κόσμος είναι η ενδεχόμενη ΓΛΩΣΣΑ που φθάνει να ορίσει το ίδιο το γεγονός του ως ΚΟΣΜΗΜΑ, στολίδι, δηλαδή ως ΚΑΛΛΟΣ τελικά. Τα όντα, όμως, εν Κόσμω εμφανίζονται σε ΑΠΟΣΤΑΣΗ. Η ίδια η ΓΛΩΣΣΑ έχει τη ρίζα της στην απόσταση, ακόμη και κατά γραμματική και συντακτική κυριολεξία. Το όντα εν Κόσμω τελούν απομεμακρυσμένα και κατά το απομεμακρυσμένον αυτών, κατά το αφεστάναι, κατά το αποστήναι αυτών, αναδύεται, προκύπτει, η έννοια τού Χώρου. Κατ’ ακολουθία και συμφυία και η έννοια τού Χρόνου. Ωστόσο, η απόσταση δεν ευνοεί την επιθυμία τού συνουσιάζεσθαι των όντων. Η απόσταση τα κηρύσσει απομεμακρυσμένα, αδιαλόγητα, ασυναφή, μεμονωμένα διατελούντα, κεχωρισμένα, μοναχικά, ενικά και ουδέποτε ενοποιημένα, ενωτικά, ενωμένα. Το ομιλείν προκύπτει ως ανάγκη καλύψεως τού μεταξύ των κενού, τής μεταξύ των απόστασης. Αλλιώς, αν δεν υπήρχε η απόσταση και τα όντα συγγίνονταν αενάως και απρόσκοπτα, τότε η «Γλώσσα» (ας διαβαστεί εδώ «Τέχνη»…) κοινωνίας τους θα ήταν η Σιωπή, το μη συν-ομιλείν (που συνιστά κατεξοχήν όρο τού έργου Τέχνης, που είναι ΟΥΣΙΏΔΕΣ χαρακτηριστικό τής ίδιας τής Τέχνης). Η Σιωπή, νομίζω, είναι ένα ζητούμενο, ένας σκοπός στον οποίο πρέπει να τείνει το εγκόσμιο ταξίδι πάντα ΜΕΤΑ και πάντα, ως καύσιμο και προωθητικός πύραυλος που θα σε βγάλει από τη βαρύτητα και θα σε εγκαταστήσει στο διάστημα, στον ΚΟΣΜΟ, ΠΡΙΝ. Ποτέ δεν μπορεί να θεωρηθεί συστατικό τού ζέοντος ΝΥΝ. Για το πώς εδώ, στη συνάφεια αυτή, εννοείται η Σιωπή είναι χρήσιμο να φέρουμε στο νου μας τα λόγια τού Auden : “any act” (βλ. παρακάτω σημ. 30) ή, όπως εγώ θεωρώ αυτήν την κατάσταση οντολογικώς, το απλώς-ως-έχει ή ούτως-υπάρχειν των όντων. Κοντολογίς, η απλή (και σιωπηλή ;) ΕΜΦΑΝΕΙΑ των όντων ως η κατεξοχήν και ΠΛΗΡΗΣ Γλώσσα.  
Για να καλυφθούν οι αποστάσεις (και η κάλυψη πρέπει να έχει έναν χαρακτήρα. Δεν μπορεί να είναι ΟΥΔΕΤΕΡΗ. Συνεπώς, ο χαρακτήρας της, σε τελική ανάλυση, είναι το Κάλλος, είναι η ζέουσα κατάσταση έρωτος που αντιπροσωπεύει το έργο Τέχνης ;…), ανάγκη να προκύψει μια ΓΛΩΣΣΑ. Ο Κόσμος είναι ο γεννήτωρ κάθε γλώσσας και τής ΓΛΩΣΣΑΣ. Η γλώσσα αυτή, λοιπόν, ανάγκη[7] να παρουσιάζει, να έχει, την ισχύ να καταργεί τις αποστάσεις, τις χωρικότητες (δηλαδή τους χρόνους) μεταξύ των όντων και να τα συνάγει εις ΕΝ, παροντικά, εδώ (=χωροχρονικά). Άρα, ουσιαστικά να νικά το Χρόνο (δια τής κατάργησης τού Χώρου), ή αν προτιμάτε να τον υπερβαίνει. Καθότι, ουσιαστικά, κατάργηση τού Χώρου σημαίνει αυτομάτως σβήσιμο του Χρόνου.

© ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ






[1] Βλ.Αρ.Μέσκου, Η υπόθεση των λογικών κβάντων, εκδ. Αρμός, 2007, σελ.136.
[2] Ας θυμηθούμε, στη συνάφεια αυτή, την απόφανση Γ. Μπούρκχαρτ, (βλ. Σκέψεις για την Ιστορία, μετ. Θ. Λουπασάκης, εκδ. Printa, 2004, σελ. 18) «Η βαρβαρότητα έγκειται στην ανιστορικότητα και τανάπαλιν», με διάθεση να τονίσουμε την άκρα οντολογική σημασία τού γεγονότος τής Ιστορίας. Κατά μία έννοια, οι ΚΟΙΝΕΣ εμπειρικές πιστοποιήσεις, ψηλαφήσεις και συμμαρτυρίες, που έχουν ως μοναδικό πεδίο φανέρωσης την Ιστορία, δημιουργούν μιαν άκρως ενδιαφέρουσα «κεφαλαιοποίηση» τής Α-λήθειας. Δεν ενδιαφέρει τόσο, θα λέγαμε, η αποκαλυπτόμενη α-λήθεια. Ενδιαφέρει η ΚΟΙΝΑ μαρτυρούμενη και πιστοποιημένη, δηλαδή η πολυπληθώς μετοχική. Η α-λήθεια που αποτελεί το κυρίως πιάτο, το οποίο μπορεί να εμφανισθεί και να προσφερθεί μόνο στο τραπέζι που ονομάζεται Ιστορία.

[3] Βλ.Ιωαν.Α΄1.
[4] Χρησιμοποιώ τον τρέχοντα καθιερωμένο όρο (παρά τις αμφισβητήσεις που κατά καιρούς δέχεται…) ολότελα συμβατικά. Μ’ αυτόν δηλώνεται, απλά, στην πραγματεία μας αυτή, η φυσική έναρξη τού Κόσμου.  
[5] Βλ. Πωλ Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, μεταφρ. Α. Μουρίκης, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1990, σ.193. «Το έργο μιμείται τη ζωή στην ουσία της. Το έργο δεν επαληθεύεται είναι μοναδικό. Το έργο είμαστε εμείς» (οι υπογραμμίσεις δικές μου). Και δες, παραλλήλως, Στάθη Κομνηνού, Τριάς Εξαπατήσεων, Η νίκη τής ήττας, ζ  όταν γεννιέται ο άνθρωπος ένας καημός γεννιέται, εκδ. ΔΟΜΟΣ, 2009, σελ.80., όπου διαβάζουμε : «Δεν αποδεικνύεται ο Κόσμος/μηδέ η ζωή/ούτε ο Θεός/λατρεύεται νυχθημερόν μόνο./Χρυσοχόος ο λάτρης».
[6] Βλέπε και παρακάτω σημ. 18, όπου διατυπώνεται η συνήθης φαινομενοκρατική άποψη περί εποχής από τον Γ. Μπούρκχαρτ. Στην παρούσα πραγμάτευση αυτή η άποψη ελέγχεται άκρως κοντόφθαλμη, ρηχή και εύκολη τουλάχιστον.
[7] Αναφορικά με την παράμετρο τής Αναγκαιότητος, που κάποτε έντονα και ίσως κατ’ επανάληψη χρησιμοποιώ εδώ, και για να γίνει κατανοητότερο, κάπως, ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιώ τον όρο ανάγκη στην Τέχνη, παραθέτω δυο λόγια τού Degas, όπως αυτά παρατίθενται στο βιβλίο τού Γιάννη Παππά, Κείμενα για την Τέχνη, εκδ. Νεφέλη, 1993, σελ.40 «Ένας ζωγράφος τού είπε :- Μήπως η ζωγραφική δεν είναι είδος πολυτελείας ; - Η δική σας, απάντησε ο Ντεγκά, η δικής μας είναι είδος πρώτης ανάγκης».

Κυριακή, 5 Μαρτίου 2017

ΣΤΑΘΗ ΚΟΜΝΗΝΟΥ "ΚΟΛΑΣΕΩΣ ΛΟΓΟΣ"


Τέσσερα ποιήματα από ανέκδοτη (once again…, as always…, ) ομώνυμη ποιητική «συλλογή». Of course οι… εκδόται έχουν σπουδαιότερα  έργα να εκδώσουν και με τόνους καθημερινού πολτού ν’ ασχοληθούν διαφημιστικά, εξαγγελτικά και φωταγωγικά τόσο, ώστε, υποθερμαντικά ασφαλώς και επιμόνως,  να …ψυχαγωγήσουν. Όσο για τους αναγνώστες, ακολουθούν κατά πόδας και αγεληδόν τα εκτυφλωτικά βήματα των εκδοτικών συρμών, πιστοί πιστών εκτυφλωτικής και διαλαλητικής φωταγωγίας…
Έξ ερήμου βοώντας χαιρετώ, έρρωσθε άπαντες ! 
ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ



       Ι
Μες στο τετράγωνο μια αυλακιά
Κάτι κυρτό στο τρίγωνο
Στον κύκλο μια ρυτίδα
Βαθιά
Σαν ορεσίβια Μοίρα
Αμετανόητη του αναγραμματισμού
Άσπρα μαλλιά στο ρόμβο
Τ’ άθρυπτα μπαϊράκια τους να μπήγουν στις ελιές
Ο κόμπος στην ευθεία
Γωνίες ιδρωμένες πανικό
Κυλινδρικοί σταυροί κατρακυλούν ισόβια
(νόμιμα δήθεν ημερονύκτια
φιλήσυχα, που βράζουν λάχανα
με μια μπουκιά μπομπότα,
ένα σπυρί λαδάκι
κι ένα κλωνί ελίτσες,
να χύνονται σαν κωφάλαλος καταρράκτης
στο πορνείο της φυσικής Ειρήνης)

Γεωμετρία να δείχνει μονάχα κύρτωση
Αφού με τις πανάρχαιες ρυτίδες της
κυκλοφορεί η πάντοτε εικοσάρα
Αφού το σχήμα δίκοπο από καταβολής του.
      ΙΙ
Φυλλομαντούσε η Μέρα
Κι αλυσωμένο χέρι έδινε στη Νύχτα
Που μύριζε γαζία και νυχτολούλουδο και αλμυρό φεγγάρι
Κήρυκες με μάτια γουρλωτά
ασθμαίνοντας κραυγάζανε
« Δεν δίνεται στο Σχήμα μονοφόρι ! »
« Δεν δίνεται στο Σχήμα μονοφόρι ! »
« Ακούστε ακούστε χωριανοί και στήστε μιαν απόσταση
στο πλάτος ενός μέρμηγκα για να φανεί ο Κόσμος »
« Δεν δίνεται στο Σχήμα μονοφόρι ! »
« Προσέξτε τα αμφίπλευρα ! »
« Δεν έχουνε τα Σχήματα Θεό, αλλά μυριάδες »
«Καραδοκεί ο Θάνατος σε φώτα κήπων
και στης βραδινής  εστίας το μειλίχιο»
« Δεν είν’ το Σχήμα βράχος, μόνο νερό αμφίρρυτο
και συνουσία δίκοπη »
Με μόνο μια πατημασιά στης μέλισσας το πλάτος
Πίσω βηματάκι ένα
Αρκούσε ο Κόσμος να φανεί
Και τρύπες αρχαγγελικές το Χώμα να γεμίσει
Όπου των σπλάγχνων μας ο ελευθέριος Κούρος
Θα ’κανε πατινάζ
Σκορπώντας δώρα έλκηθρα
Ρολάροντας μαϊστρους
Μα ήδη στο κεφαλόσκαλο λεωφορεία-λεωφορεία οι χωριανοί
Σημάδευαν τον ύπνο
Γιομάτοι από μανταρινιές και σύκα στα φύλλα της καρδιάς
Ίδιοι ομηρικά νησιά χαιρέταγαν
Κασσάνδρες που γκαρίζανε λευκά

Και δυο-τρεις άλλοι δημοπλόκοι
Από τη μήτρα ορκισμένοι ακόλουθοί τους  ( ! )
Σαν καμικάζι των Χωμάτων σημαιοφόροι
Τους αμνήστευαν !  

Μα οι μονόγλωσσοι αυτοί των καϊκιών
Νοθεύαν τα χορτάρια
Και των αμνάδων τα μαστάρια μονοχόρδιζαν
Καθώς δεν παραδέχονταν του Σχήματος το δικέφαλο

Απλώνεται σα φύλλο η Κόλαση
Κι όπως το κλήμα τρώγεται

      ΙΙΙ

Ζούνε αθόρυβα τα Σχήματα.
Προϊστορικές αμεριμνησίες.
Μαγνητίζει την κατηφοριά της η Λήθη
Πάντα αθωωμένη
Ολόσαρκη  
Μαντιλοφορεμένη

Κουδουνίζει γλυκά του κουταλιού
Σιροπιάζοντας καλοκαίρια τη Σκέψη

Φωτιά ίσον κλειδί
Άλεσμα ίσον Κατακλυσμός
Ζύμωμα ίσον χωριάτικος Μεγάκοσμος

Σαν βόας σφίγγεται το Σχήμα τόσο
Που σκάει τον εαυτό του
 ’πομένοντας αχνός
Και ίνα
Ήχος
Λέξη
Και καβαλίνα έγκριτη
Που σε ΣΥΝΕΧΕΙ !
Ανεπίστρεπτα

Πάντα από χώμα η κόλαση


      ΙV
Κι ως έβλεπα σκεφτόμουν
«Κι αν άπλωσες την Κόλαση σαν λεωφόρο
Ξέρω
Μέσ’ απ’ τα μπλε και τα σταχτιά
του Παραδείσου κονιάματα
Γεννήθηκε
Γεννιέται
Ίδιο γαλάκτωμα
Κι αυτό είναι η Νίκη
Μια που οι θύρες μένουν ανοιχτές
Στα δίκοπα σπαθιά του Ατείχιστου».

Είν’ οι Κυκλάδες πάντα όψεως διπλής
Και των γραμμών τους
η πυρηνική Σαρακοστή
η πασχάλια
ο ίδιος πάντα Κύκλος
Έν ’ αεράγημα διατοπικό
Που αντηχεί στο Βίκο
Αφού ιδού !
Πομπηίες βροντούν στον ασβέστη
Που την κοιλιά σημαδεύουν των δελφινιών
Και στην ποδιά τής γιαγιάς μάγματα αυτισμών
Που ζυμωτό ψωμί μοσχομυρίζουν
Και τόσο γλυκόπιοτο κρασί
Που να μυρίζει κάγκελα κι αχνιστά στρατόπεδα
Κι είν’ η μπόλια της με στήλες πυροκλαστικές ξομπλιασμένη
Και κουδουνιστούς Βεζούβιους που σκαν
Όταν εσένα τον κουφό αγκαλιάζει
Μια που τα Σχήματα μυρίζουν θειάφι
Απ’ την πλευρά του χώματος και των νεροσυρμών
Κι η Δήλος πάντα Μ[ή]λο να δηλώνει
Και φτερωτές πειρατικές
Κι η Τήνος είναι πάντα για να τείνεται
Τεντώνεται
Και να γεννά Διονύσους
Μέσα
στην
ΑΠΟΛΗΣΜΟΝΙΑ

Μα όλα αυτά γιατί ρωτάς ;
Γιατί ;
Ω αρχάριε της Κόλασης
Δεν ένιωσες ποτέ πως
Όταν το Σχήμα παίρνεις των Στοιχειων
Αμφίπλευρο σε αποκαθιστούν Παράδεισο
Κι έτσι
…Στοιχειώνεσαι ;

Πάντα από χώμα η κόλαση
© ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ




    

Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ "Ο ΧΟΡΕΥΤΗΣ"


Η παρούσα δημοσίευση στο CANTUS FIRMUS  αφορά στο θεατρικό έργο μου « Ο ΧΟΡΕΥΤΗΣ ». Είναι η πρώτη δημοσίευσή μου στο περιοδικό που αφορά στο θέατρο και σκέπτομαι να πυκνώσω στο μέλλον τις σχετικές δημοσιεύσεις για διαφόρους λόγους. Δίνονται τρία αποσπάσματα του έργου, κυρίως από την αρχή και λιγότερο από τη μέση του. Χωρίζονται εμφανώς από τρίγραμμες τελείες. Επίσης, αφήνονται ως έχουν οι σκηνοθετικές οδηγίες, οι οποίες είναι σε κόκκινο χρώμα και εντός παρενθέσεων. Το πλήρες κείμενο μπορεί να το βρει ο ενδιαφερόμενος στον ακόλουθο σύνδεσμο : https://www.academia.edu/2424427 .Η δράση διαδραματίζεται, μυθοπλαστικά, στη Γερμανία των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα. Το έργο γράφτηκε, με διακοπές, από τον Μάρτιο έως τον Μάϊο του 2005. Παρά τις έγκοπες και σύντονες προσπάθειες που κατέβαλα σε όλο, σχεδόν, το κομψεπίκομψο (… «θεατρικό») φάσμα της αθηναϊκής, κυρίως, …θεατροκρατίας, να διδαχθεί το έργο από σκηνής, αυτό παραμένει ακόμη αδίδαχτο. Ασφαλώς, διότι έκτοτε έχουν παρουσιασθεί και διδαχθεί απείρως ουσιαστικότερα, αισθητικότερα, βαθύτερα, αρτιότερα, και θεατρικότερα έργα από ελληνικής αθηναϊκής σκηνής και όχι μόνον (εννοώ πως δεν εξαιρείται η λεγόμενη περιφέρεια). Ως φαίνεται, θα υπάρχει, εικάζω, απόλυτη σύμπλευση και ταύτιση απόψεων τόσο των εκδοτών (αποπειράθηκα να το εκδώσω τουλάχιστον…) όσο και των… θεατρανθρώπων της χώρας για το ατελές, ταπεινό και φτωχό και πιθανότατα ανούσιο και αντιποιοτικό κομνήνειο έργο, πράγμα που απεριόριστα κατανοώ... Σκιρτώ, μάλιστα, από χαρά που το έργο μου κατάφερε να εμπνεύσει, επιτέλους, την πολυπόθητη ομοψυχία και ομογνωμία στους αεί διχασμένους και ατομοκράτες συμπατριώτες μου.
Έρρωσθε πάντες

ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ  

     ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ
           Ο ΧΟΡΕΥΤΗΣ
                                        (Ένας Μονόλογος)

(Ανατολική ακτή. Ρίτσμοντ, Βιρτζίνια ΗΠΑ. 1955. Σπίτι δύο δωματίων. Στο κέντρο, μια πόρτα κλειστή που οδηγεί στην κουζίνα. Βλέπουμε το καθιστικό, που ταυτόχρονα είναι και χώρος εργασίας του Γιόχαν. Χώρος μικρός, γεμάτος ετερόκλητα αντικείμενα. Το μικρό, ξύλινο γραφειάκι του, γεμάτο αντικείμενα και χαρτιά, χωμένο στην αριστερή γωνία του δωματίου. Πάνω στο γραφείο διακρίνεται καθαρά μια φωτογραφία από την εποχή του καμπαρέ με άνδρες και γυναίκες που φορούν μάσκες. Ακριβώς πίσω απ’ το γραφείο ένας καλόγερος που πάνω του βλέπουμε δύο καπέλα, δύο γραβάτες κι ένα πουκάμισο. Στα δεξιά της σκηνής υπάρχει ένα κλειστό παράθυρο με κουρτίνα. Μια μικρή βιβλιοθήκη, στα ράφια της οποίας εκτός από βιβλία διακρίνονται και ποτά (ουίσκι, βότκα, τζιν, κρασί, ρούμι) καθώς κι ένα εξαιρετικά καλαίσθητο κουτί με σβούρες. Στο χώρο υπάρχει ένας καθρέφτης, ένα βάζο δαπέδου, ένα παλιό ρολόι τοίχου, ένα πικ-απ της δεκαετίας του 50, δίσκοι γραμμοφώνου, ένα παλιό γραμμόφωνο (οικογενειακό κειμήλιο) και, κοντά στους δίσκους του γραμμοφώνου, ένα νευρόσπαστο. Φωτογραφίες και διαφημιστικές αφίσες από τις μέρες της καλλιτεχνικής του ακμής στο χορό, σκεπάζουν τους τοίχους (δηλ. τους τοίχους της πλατείας του θεάτρου). Οικογενειακά αντικείμενα αξίας, όπως το κινέζικο σερβίτσιο του τσαγιού, πλάι-πλάι με αντικείμενα ευτελούς αξίας. Τα περισσότερα στολίζουν άκομψα το χώρο ή βρίσκονται, απλώς, ριγμένα στο πάτωμα. Ο ίδιος, καλοβαλμένος και γοητευτικός, φορά ακριβά ρούχα της εποχής. Εισέρχεται στο χώρο από το άλλο δωμάτιο (κουζίνα) και κατευθύνεται στο γραφείο. Ήπια αγέρωχος και ήρεμα στητός. Στο βλέμμα κάτι απόμακρα προσιτό. Κάθεται στο γραφείο και ανάβει το φως (αν είναι δυνατόν, τότε να ανάβουν και τα φώτα στα τραπέζια της πλατείας, αν όχι να υπάρχει στο πρόγραμμα η προτροπή να ανάψουν τα κεριά τους -αν προτιμηθούν τα κεριά απ’ τη λύση των μικρών λαμπατέρ της δεκαετίας του ’20- με την είσοδο του Γιόχαν στο γραφείο ή ακόμη να του δίνουν αυτοί φως στο γραφείο, ανάβοντας πρώτοι τα κεριά τους). Διορθώνει μουσικά γραπτά των μαθητών του στο σαξόφωνο.
Βράδυ.
Περασμένα μεσάνυχτα.)

(Σιγοτραγουδά στίχους από το τραγούδι του, διορθώνοντας παράλληλα τις παρτιτούρες των μαθητών του)
Auf dem Weg Sehnsucht zu treffen
Keine Fahrkarte
nimmermehr
(Η τελευταία φράση επαναλαμβάνεται αρκετές φορές)
Στοιχηματίζω πως ο κόσμος δεν θα πάθει απολύτως τίποτα, αν αντί για φα ακουστεί φα δίεση.
Από μένα πάντως, άριστα μικρέ.
Τώρα, τι θα πει η μουσική…
Σκο-τι-στή-κα-με
(Παίρνει άλλη παρτιτούρα) John, αγόρι μου, ο προσαγωγέας τρελαίνεται να καμακιάζει την τονική. Ε, τώρα, αν γυροφέρνει και καμιά άλλη, δε χάθηκε κι ο κόσμος.
Όπως και να το κάνουμε, η περιπλάνηση έχει αξία…
(Σιγοτραγουδά με ρωμαλέο σαρκασμό) Wanderungen und Umzüge
(Το παλιό ρολόι τοίχου χτυπά μία η ώρα. Σηκώνει αργά και κάπως αδιάφορα το κεφάλι από τις παρτιτούρες) Λοιπόν, δεν πίστευα ποτέ πως ο καρκίνος είναι τόσο ακριβής στην ώρα του. Δεν μένεις μπουκάλα ποτέ. Αληθινός gentleman, Herr Krebs.
(Ετοιμάζοντας την ένεση μορφίνης που έχει πάνω στο γραφείο) Hans, ώρα για τη γυμναστική σου, αγόρι μου.
Πάνω απ’ όλα ο χορός.
Και βαθύυυ (μπήγοντας την ένεση μορφίνης) πλιέ.
Ωραιότατα !
Και τώρα, επίδοξοι Μότσαρτ και Ντιούκ ΄Ελλινγκτον, ο κύριος καθηγητής κου-ρά-στη-κε.
(Κάπως βαρύθυμα, ωστόσο ρωμαλέα) Ανάγκη να αποσυρθεί.
(Σηκώνεται από το γραφείο και βηματίζει λίγο στο χώρο)
Οι διορθώσεις… (παίρνοντας στα χέρια τις παρτιτούρες και κοιτώντας τες με την άκρη του ματιού)
Τι αμηχανία ! 
Κάποτε.  
Άσε που δεν βγάζουν πουθενά
    …τους καλλιτέχνες.
(Αφήνει τις παρτιτούρες πάνω στην πολυθρόνα)
Τον ασυμμάζευτο έχουμε ’δω μέσα.
(Παύση)
Και πότε ήταν διαφορετικά ;
(Ελάχιστη παύση)
Το σαξόφωνο ας πιάσει μια γωνιά.
Φρουρός στην άλλη, τούτη η βαλίτσα.
Απαραίτητο εφόδιο μιας διασημότητας.
Η βιβλιοθήκη έγινε, νομίζω, για τα βιβλία.
Εδώ λοιπόν εσείς.
Και τα συρτάρια για τα χαρτιά.
(Τακτοποιεί τα χαρτιά στα συρτάρια του γραφείου. Κάνει μια κίνηση να πάρει τις παρτιτούρες από την πολυθρόνα, αλλά μετανιώνει και τις αφήνει) Οι παρτιτούρες εξαιρούνται για την αυριανή ένδοξη μέρα των αποτελεσμάτων !
(Σαρκαστικά) Τρία χρόνια τώρα, η αυριανή μέρα είναι η μέρα που τα μάτια όλων είναι στραμμένα στον καθηγητή Γιόχαν Φούχς.

(Στέκεται σιωπηλός και σοβαρός, κοιτάζοντας επίμονα ένα συρτάρι του γραφείου. Απότομα και με σταθερά αλλά γρήγορα βήματα, κατευθύνεται στο διπλανό δωμάτιο. Παίρνει ένα κλειδί και ανοίγει το συρτάρι)
Δέκα χρόνια στη Βιρτζίνια, το συρτάρι αυτό δεν άνοιξε ποτέ. 
(Σαρκαστικά στα όρια του τραγικού) Για χάρη της αυριανής επίσημης μέρας του κυρίου καθηγητή είναι καιρός να δείξει πως υπάρχει ! Χα, χα. Οι όρκοι πατιούνται στις επίσημες μέρες.
Όπως οι εραστές.
(Βγάζει ένα χοντρό λεύκωμα φωτογραφιών και αποκομμάτων από εφημερίδες. Το αφήνει να πέσει βαριά στο γραφείο) Η ζωή μου στριμωγμένη σε μαυρόασπρα τετράγωνα.
(Παίρνει το λεύκωμα και κάθεται αρχοντικά στην πολυθρόνα αφήνοντας να πέσουν δίπλα του στο πάτωμα οι παρτιτούρες) Ο διάσημος χορευτής δεν αναρωτήθηκε ποτέ πώς ανοίγει κανείς ένα φωτογραφικό λεύκωμα. Ποιό χρονικό σημείο επιλέγει. Μήπως στην τύχη ; Ο σεβαστός καθηγητής τολμά. Θα τ’ αφήσει όλα ανοιχτά.
(Ανοίγει το λεύκωμα στη δεύτερη σελίδα)
Η παράσταση κυρίες και κύριοι ξεκινά !
Meine Geburt. Χα. 1903. Η γέννησή μου. Μα κοιτάξτε τους, κοιτάξτε τους δεν είναι αληθινά χαριτωμένοι ; Ο μπαμπάς Rudolf αγγίζει τρυφερά το χέρι της μαμάς Blümchen και γεμάτος ικανοποίηση καμαρώνει τον καρπό του έρωτά τους.
(Σηκώνεται απ’ την πολυθρόνα και αποπειράται να κάνει ένα χορευτικό άλμα, όμως αποτυγχάνει οικτρά και ξαναπέφτει βαρύς σ’ αυτήν. Ταυτόχρονα ακούγεται η φράση «Είμαι παιδί, μαμά. Μόνο παιδί. Που παίζει. Μόνο.» Δυό-τρεις νότες, και οι φράσεις «Ο γιος του Rudolf χορευτής !», «Θα φτιάξω δικό μου σχήμα») Ο μεγάλος χορευτής Γιόχαν είναι πια γεγονός !
Η μαμά Blümchen ερωτευμένη. Μα, αλήθεια, το πίστευε ; Κοίτα δω ανεμελιά ! Όλος ο κόσμος δικός της. Ήθελε πάντα να διαφέρει κάνοντας ό,τι κάνουν κι οι άλλοι. Μαλλί στην τρίχα, φορεματάκι της εποχής… Αποφασισμένη να ευτυχίσει. Κάπως αυτόματα.
(Παύση. Ακούγεται το χαρούμενο, από καρδιάς, γέλιο της μητέρας του και ενδιάμεσα από το γέλιο, οι φράσεις «Σήκω καημένη Λίζα, σκούριασες μέσα», «Ελάτε, φύγαμε. Τα πανηγύρια μάς περιμένουν».)
Για να ’μαι δίκαιος της άξιζε. Ήταν χαρούμενος άνθρωπος. Μου φαίνεται πως η ευτυχία της χτύπησε την πόρτα. Μόνο που φορούσε παρδαλά φορέματα κι εκείνη δεν την καλογνώρισε. 
(Παύση)
Πριν την «ευλογημένη» τεκνοποίηση προηγείται, θαρρώ, το καμάκι. Παγκοσμίως. Ολόκληρη ιστορία. Τις περισσότερες φορές ολόκληρη μοίρα.
Σελίδα 2. Παραπονείται η 1.
Πάντα. 
(Αφήνει δίπλα του το λεύκωμα και βάζει ένα ουίσκι. Έπειτα το ανασηκώνει και ξανακάθεται)
(Κάπως σαρκαστικά) Μα πώς γίνεται πάντοτε, να βρίσκομαι λίγο πρίν ή λίγο μετά τα πράγματα. Ο εαυτός μου δεν με υπακούει φαίνεται. Δεν τον αδικώ. Δύσκολα αλλάζει κανείς συνήθειες στα γεράματα. Εγώ συνήθισα να παρασύρομαι. Γενικώς.
(Γυρίζει μπροστά στη σελίδα 1 και περιεργάζεται τις φωτογραφίες) Ψηλός και ομορφοκαμωμένος ο μπαμπάς Rudolf. Μια ζεστή, βόρεια ομορφιά.΄Ισια πόδια. Η χωρίστρα στο πλάι. Και τι χοντρά δάκτυλα ! Τι τεράστια παλάμη ! Φαίνεται, η ευσυγκίνητη καρδούλα της Mütterchen θαμπώθηκε απ’ τα ίσια πόδια και δεν πήρε χαμπάρι την τεράστια παλάμη.
Εκείνη λεπτή. Ύψος μέτριο. Πρόσωπο σχεδόν στρογγυλό. Ευγενικές καμπύλες στα ζυγωματικά. Βλέμμα παιχνιδιάρικο. Πηγούνι θεληματικό, έκρυβε μια ηδυπάθεια, ίσως νωχέλεια, ίσως μια επιπόλαιη παιδικότητα. Αυτός φαίνεται θα κόλλησε στο βλέμμα και δεν πήρε χαμπάρι το πηγούνι.
(Παιχνιδιάρικα) Πάντως, εδώ που τα λέμε, έχει κι η ευπιστία τη χάρη της. Έστω και τυφλή.
(Παύση)
Κοίτα φωτογραφίες ! Όλο τσάρκες και περικοκλάδες τα γονίδια. Και μπόλικα σορόπια.
(Αφήνει και πάλι το λεύκωμα, πηγαίνει στο γραφείο και παίρνει απ’ το συρτάρι ένα πακέτο τσιγάρα. Το ρολόι του τοίχου χτυπά μία και μισή)
Η υπόθεση σηκώνει τσιγάρο. Άσε που οι καπνοί του μπορεί να ζαλίσουν τον τακτικό μου επισκέπτη, έτσι Herr Krebs ; Και να με απαλλάξει…
(Προς τους θεατές, ανάβοντας τσιγάρο) Λοιπόν, δώσε πανηγύρι και χορό στη Blümchen και πάρτης την ψυχή. Κι εκείνος δεν πήγαινε πίσω. Α, όλα κι όλα. 
Αρκεί να μη χορεύει ο γιος του…
(Βάζει ένα δίσκο στο γραμμόφωνο με μουσική της εποχής. H μουσική ακούγεται χαμηλόφωνα και η έντασή της δυναμώνει μόνο όταν ο Γιόχαν αποπειράται παρακάτω να χορέψει)
Τι παράξενο ! Γνωρίστηκαν σ’ ένα …χορό ! Σ’ ένα χορό.
Βερολίνο 1901. Χορός στην Wissmannstrasse, στο σπίτι των Ackermann, φίλων του Rudolf. Η Blümchen δίδασκε γαλλικά στη μικρή Grete.

(Κατεβαίνει στην πλατεία σιγά-σιγά και σηκώνει μια κοπέλα από τους θεατές για να χορέψει μαζί της. Η ενδεχόμενη άρνησή της, χρησιμεύει για την αληθοφάνεια της σκηνής της άρνησης, που στην αρχή έδειξε η μάνα του στην πρόσκληση του πατέρα του να χορέψουν. Αν η κοπέλα δεχτεί αμέσως, ο ηθοποιός καθυστερεί επίτηδες, εμποδίζοντάς την με κάποιο τρόπο να σηκωθεί, εξυπηρετώντας έτσι την οικονομία του έργου)
-Fräulein, θα μου κάνετε την τιμή να χορέψουμε ;
-Ξέρετε, νιώθω κάπως κουρασμένη. Ίσως αργότερα. Ευχαριστώ.
-Μα οι βραδιές αυτές γι’ αυτό υπάρχουν : για να κουραζόμαστε.
-Θα ’λεγα πως υπάρχουν για να διασκεδάζουμε.
-Ε, τότε ας κουραστούμε διασκεδάζοντας.
-Ας κουραστούμε λοιπόν.
-Rudolf
-Blümchen

(Ο Γιόχαν αποπειράται να χορέψει με την κοπέλα, αλλά κουράζεται και πάλι γρήγορα, εγκαταλείπει ασθμαίνοντας και ξανακάθεται στην πολυθρόνα του) Χαριτωμένες κοινοτοπίες που συνήθιζε να θυμάται συχνά η μαμά Blümchen. Καθώς φαίνεται, η κοινοτοπία είναι το πρώτο υλικό για την τούρτα του γάμου.
Τελοσπάντων, συνεπείς κι οι δυό τους. Σ’ αυτό κράτησαν το λόγο τους. Α, όλα κι όλα, όπως λέει κι ο μπαμπάς Rudolf. Το ’παν και το ’καναν: κου-ρά-στη-καν. Και μάλιστα άγρια.
Εκεί γύρω στο 1908.
(Μικρή παύση. Στρέφεται, παιγνιωδώς, στους θεατές σαν σκανταλιάρικο παιδί που έκανε αταξία και ανοίγει πάλι το λεύκωμα) Με τρώγαν τα δάχτυλά μου να πηδήξω σελίδες.
Μ’ ένα… άλμα φτάσαμε στην 6.  
Υποκύπτω πάντα στους πειρασμούς. Ιδιαίτερα σ’ εκείνους που υπόσχονται εκπλήξεις. Για να ’μαι ακριβής, πειράζω τους πειρασμούς. 
Όσο για τις πίσω σελίδες, δεν θα τις αφήσω παραπονούμενες. Αρκεί να υποκύψουν στα γούστα μου.    
(Μικρή παύση)
(Με επώδυνο υπονοούμενο) Οι φωτογραφίες στη σελίδα 6 έχουν πάντα ένα πρόσωπο λιγότερο απ’ ότι οι προηγούμενες σελίδες.
(Σηκώνεται απ’ την πολυθρόνα κάπως κουρασμένα, παίρνει το σαξόφωνο απ’ τη γωνία και παίζει για λίγα δευτερόλεπτα ένα βαρύ και στεγνό μπλουζ από το Μέμφις του Τεννεσσή, όλο καημό και θλίψη. Ξανακάθεται. Ο τόνος της φωνής του γλυκαίνει αισθητά χωρίς να χάνει τη στιβαρότητα, την τόλμη και το σαρκασμό που φανέρωνε ως τώρα. Τα λόγια βγαίνουν με ραγισμένη νοσταλγία και παράπονο. Δίνουν, ακόμη, το αίσθημα του αδικημένου, μαρτυρούν αδυναμία και φόβο.) Το 1908 ήταν η χρονιά που αποφασίστηκε να είμαι Εκτεθειμένος.
Όλες οι υπόλοιπες χρονιές της ζωής μου έπιαναν χεράκι-χεράκι το 1908. Όπως πάνε τα παιδιά εκδρομή. 
Λοιπόν, ο χωρισμός του υπαλλήλου ναυτιλιακής εταιρείας Rudolf και της καθηγήτριας γαλλικών Blümchen ήταν αντάξιος του επιτυχημένου χορευτή που γέννησαν. Ε-πει-σο-δια-κός.
Όμως, σιγά-σιγά. Για να ’χει νοστιμάδα.
(Ανάβει ένα τσιγάρο) Τα παιδιά βγάζουν γλώσσα στη λογική.
Έχουν μάτια.

-Θέλεις λίγη μαρμελάδα;
-Όχι, ευχαριστώ.
-Λίγο τσάι ακόμα;
-Άσε μην μπαίνεις στον κόπο.

Αποτυχία στις πιο καθημερινές τους κινήσεις. Στις πιο φυσικές. Δύο εχθροί στο ίδιο τραπέζι κι εγώ ανάμεσα. Πρεσβευτής. Δεν έβγαζα άχνα. Δεν άφηνα να φαίνεται τίποτα.
(Τραβώντας μια τζούρα) Η σιωπή είναι λύση, χώρα.

………………………………………………………..
………………………………………………………..
………………………………………………………..

(Σηκώνεται και κατευθύνεται πάλι στην πολυθρόνα του. Με πλάτη, πάντα, στους θεατές λέει:) Αλήθεια, από πού ξεκινά μια ιστορία; Ας πούμε η δική μου… Από το 1903, το 1901 ή το 1908 ; 
Κανείς δεν θα το μάθει ποτέ.
Ωραία.
(Κάθεται βαριά στην πολυθρόνα. Γυρίζει σελίδα στο λεύκωμα. Καθώς αυτός μιλά, ακούγονται οι εξής φράσεις : (αγορίστικη φωνή) «Δέκα. Φτου και βγαίνω», (κοριτσίστικη φωνή) «Εσύ τα φυλάς», «Βγες έξω, βγες έξω σε είδα»)
Βρε, να κι η φωτογραφία πάνω στο κρεβάτι. Στο Kreuzberg.
Η μάνα είχε δώσει μια γρήγορη κλωτσιά σε κάτι κουρέλια που «στόλιζαν» το χώρο κι αυτά τα αφιλότιμα - τι θράσος ! - τρύπωσαν κάτω απ ’το κρεβάτι, για να την κοροϊδεύουν.
Καημενούλα Blümchen, φαίνονται όλα.
Μα και συ ευλογημένη, επιμονή ! Πάνε πια φωτογραφίες στη Brachvogelstrasse ; Τί μπορεί να φωτογραφίσει κανείς μέσα σε σκιές ;
(Χτυπώντας με το χέρι του το κούτελο για το λάθος που έκανε) Ωστόσο, πρέπει να σου πω, γλυκιά μου Blümchen, πως εκτιμώ βαθιά τις μανίες στη ζωή. Ευχαριστώ.
(Ελάχιστη παύση)

………………………………………………………..
………………………………………………………..
………………………………………………………..

(Τα φώτα της πλατείας σβήνουν σιγά-σιγά. (Ο Γιόχαν σβήνει τα φώτα του δωματίου). Κάθεται στην πολυθρόνα του)
Στο Spielerisches Theater όλες μου οι πληγές ντύνονταν πανέμορφα ρούχα.
(Παύση)
(Ιερατικά) Το φως έπεφτε λοξά στη σκηνή.
Το φως ήταν η ευκαιρία μου. Το άλλοθί μου.
Ήθελα κάτι να συμβεί. Αφορμή ο χορός και τσαφ ν’ ανάψει μια φωτιά. Μπορούσα πια να οδηγώ το παιχνίδι. Το θέμα είναι να πειράξεις, πως το λένε βρε αδερφέ, να τσιγκλήσεις. Να προκαλέσεις ηλεκτροπληξία. Ήθελα καμουφλάζ για ένα ξεγυρισμένο μεθύσι. Να ζεις είκοσι τέσσερις ώρες ρε γαμώτο. Η επιτυχία έχει δύναμη κι η δύναμη ελευθερία να κινήσεις το πιόνι σου όπως γουστάρεις.
(Ελάχιστη παύση. Ιερατικά) Το φως έπεφτε λοξά στη σκηνή.
Το φως σε κρύβει εκεί που σε φανερώνει.
(Ενώ ο μονόλογος του Γιόχαν συνεχίζεται απρόσκοπτα, ακούγονται παράλληλα οι φωνές του Rudolf και της Blümchen : « και τι κατάφερε, μωρέ, τί έκανε ; για να μάθω…» «είμαι περήφανη γι΄αυτόν» «εσύ τον κατάντησες έτσι», «Πουτάνα». Ακούγεται ένα χαστούκι κι ένας λυγμός.)
Διασχίζεις τη σκηνή και οι φωνές δεν υπάρχουν. Τα χαστούκια λοξοδρομούν και δε σε πετυχαίνουν. Εκδικείσαι βλέμματα περιφρόνησης. Τα κάρα που σε μετέφεραν από συνοικία σε συνοικία. Χρήματα ξεφτιλισμένα που πληρώθηκες. Μικρά στρογγυλά ματάκια γεμάτα μικρές εξουσίες μικρών, τοσοδούλικων ανθρωπάκων που σου πατούσαν τη ζωή. Κι όλα εκείνα τα κοινά, τα πολύ συνηθισμένα. Αποκτάς δικαίωμα στην ιδιαιτερότητα. Νομιμοποιείς το παράξενο, το απαράδεκτο.
(Ελάχιστη παύση. Ιερατικά) Το φως πέφτει πάντα λοξά. Παντού.
Όπου βρίσκεται ο μεγάλος χορευτής, Λονδίνο, Παρίσι,
Βερολίνο, Πράγα, Μόσχα, Νέα Υόρκη, …Ρίτσμοντ. 
(Κάνοντας μια παιχνιδιάρικη κίνηση, φορτισμένη με μια λεπτή παράνοια πάθους) Σσςς. Το μυστικό : Ήθελα πάντα να εκραγώ. 
Το φως δεν είναι για χόρταση. Τα ψώνια εδώ την πατάνε. Στριμώχνονται στο φως, χα,χα,χα.
Αν δε σε οδηγεί στο σκοτάδι, φασκέλωσ’ τα.


© ΣΤΑΘΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ