Παρασκευή, 10 Αυγούστου 2018

Εμμανουήλ Ροΐδης "Μονόλογος ευαισθήτου"

Αναδημοσίευση από: http://ebooks.edu.gr


Το παρακάτω σατιρικό χρονογράφημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Εμπρός, στις 11.11.1896. Ο συγγραφέας εδώ μας δίνει έμμεσα πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη ζωή και τα ήθη των Αθηναίων στα τέλη του 19ου αιώνα. Δεν πρέπει να μας διαφύγει ο ειρωνικός χαρακτήρας του χρονογραφήματος.

Μεγάλη δυστυχία είναι να έχει κανείς πολύ καλήν καρδίαν. Το ηξεύρω εκ πείρας, διότι μ' έκαμεν ο Θεός παραπολύ ευαίσθητον. Δεν ημπορώ να ιδώ άνθρωπον να πάσχει και να κλαίει χωρίς να γίνουν τα νεύρα μου άνω κάτω, ούτε να εννοήσω πώς κατορθώνουν άλλοι να παρευρίσκωνται εις λυπηρά θεάματα. Αν τύχει ν' αποθάνει γνώριμός των, τρέχουν εις την κηδείαν, ακόμη και αν χιονίζει. Αλλ' εγώ δεν ημπορώ να ίδω αποθαμένον άνθρωπον όπου εγνώρισα ζωντανόν, χωρίς να με ταράξει η σκέψις ότι κι εγώ θα αποθάνω. Έπειτα, αν οι συγγενείς του εφαίνοντο φρόνιμοι και παρηγορημένοι, τούτο θα μ' επείραζε, διότι δεν αγαπώ τους εγωιστάς· αν πάλιν έκλαιαν και εθρήνουν, το θέαμα θα μου έκοπτε την όρεξιν ή θα εχαλούσε την χώνεψίν μου.
Το στομάχι μου είναι κι εκείνο ευαίσθητο και δύο πράγματα δεν ημπορεί να χωνέψει, τον αστακόν και τας συγκινήσεις. Τας συγκινήσεις εύκολον είναι να τας αποφύγω·να μη τρώγω όμως αστακόν θα ήτο θυσία τόσον μεγάλη, ώστε μου συμβαίνει πολλές φορές να ξεχάσω πως είναι βαρυστόμαχος και να θυμηθώ ότι πρέπει κανείς να συγχωρεί εις όσους αγαπά τα ελαττώματά των.
Άλλο πράγμα όπου δεν ημπορώ να καταλάβω είναι να υπάρχουν άνθρωποι τόσον σκληρόκαρδοι, ώστε να δέχονται να παρασταθούν φίλοι των εις μονομαχίαν. Αλλ' εγώ είμαι ευαίσθητος, και μόνη η ιδέα ότι ημπορεί ο φίλος μου ή και ο αντίπαλος του να πάθει, με κάμνει ν' ανατριχιάζω· προ πάντων όταν συλλογίζομαι ότι την ημέραν της μονομαχίας πρέπει να σηκωθώ εις τας επτά, ας είναι καιρός άσχημος, να χασομερέψω εις τρεχάματα, συνεντεύξεις και συντάξεις πρωτοκόλλων, και ίσως να πληρώσω και αμαξιάτικα με κίνδυνον να τα χάσω, αν τύχει. Θεός φυλάξει, ο φίλος μου να σκοτωθεί.
Μεγάλη πρέπει να είναι η αναισθησία και εκείνων όπου δανείζουν εις τους φίλους των χρήματα, χωρίς να συλλογισθούν ότι ενδέχεται να μη δυνηθεί να τα αποδώσει εις την προθεσμίαν, να τους εντρέπεται και να τους αποφεύγει. Τούτο ημπορεί να φανεί μικρόν κακόν εις όσους δεν έχουν καρδίαν, αλλ' η ιδική μου θα ερραγίζετο, αν παλαιός μου φίλος, μ' απαντούσεν εις τον δρόμον και εκαμώνετο πως δεν με είδεν. Αυτός είναι ο λόγος που μ' έκαμε να πάρω την απόφασιν να μη δανείσω ποτέ εις φίλον μου εκατόν δραχμάς, έστω και αν πρόκειται να σωθεί με αυτός η τιμή και η ζωή του. Παρά να τον ίδω αχάριστον, καλύτερα να τον κλάψω αποθαμένον, αφού μάλιστα θα μ' εμπόδιζεν η ευαισθησία μου να υπάγω εις την κηδεία του.(...)
Άλλη σκληρότης και κουταμάρα είναι εκείνων όπου δίδουν ελεημοσύνην εις τους πτωχούς, χωρίς να συλλογισθούν ότι αν μεν είναι ο ελεούμενος ικανός να εργασθεί ενθαρρύνουν την οκνηρίαν του, αν δε τύχει χωλός, στραβός, κουλοχέρης ή λωβιασμένος, το ψωμί που του δίδουν προμακραίνει ζωήν αθλίαν και βασανισμένην. Τούτο δεν το λέγω εγώ, το λέγουν οι μεγάλοι φιλόσοφοι, ο Σπένσερ και ο Δαρβίνος, που απέδειξαν πόσον απάνθρωπα είναι τα λεγόμενα φιλανθρωπικά καταστήματα, τα άσυλα των ανιάτων, τα γηροκομεία και τα λεπροκομεία. Εσημάδεψα εις τα βιβλία των τα μέρη όπου το λέγουν, και τα δείχνω εις όσους έχουν την αδιακρισίαν να μου ζητούν χρήματα, διά να εμποδίσουν ν' αποθάνουν με την ησυχίαν των δυστυχισμένα πλάσματα, που θα ήτο δι' αυτά ο θάνατος ευεργεσία.
Προ μερικών μηνών μού έστειλεν ο αγιοχώματος μητροπολίτης Γερμανός μίαν επιτροπήν να μου ζητήσει να συνεισφέρω, ως μεγάλος κτηματίας, διά να συστηθεί εις κάθε τμήμα των Αθηνών ένα «λαϊκόν μαγειρείον», όπου θα εύρισκαν οι πτωχοί άνθρωποι με μόνον δεκαπέντε λεπτά ένα φλιτζάνι ζουμί κι ένα κομμάτι κρέας. Αν ήμουν άκαρδος καθώς οι άλλοι, θα έδιδα κι εγώ τας είκοσι δραχμάς μου χωρίς δυσκολίαν. Η ευαισθησία μου όμως δεν μου συγχωρεί ούτε καν να συλλογισθώ ότι τρέφονται εις το πλάγι μου δυστυχείς άνθρωποι με νερόζουμο και κοιλιές, ενώ τρώγω εγώ μπαρμπούνια και φιλέτο.
Τρανή απόδειξις της υπερβολικής μου ευαισθησίας είναι και ο τρόπος όπου υπανδρεύθην. Όταν επλησίασαν να με πλακώσουν τα γεράματα, να με κουράζουν αι διασκεδάσεις και να μ' ενοχλούν οι ρευματισμοί, αισθάνθηκα την ανάγκην να έχω ένα σπιτικόν και μίαν γυναίκα δική μου να με περιποιείται. Καθώς πας άλλος, αγαπώ κι εγώ τις εύμορφες, και πλούσιος καθώς είμαι, εύκολον ήτο να εύρω ένα νόστιμο κορίτζι, αν δεν εζητούσα προίκα. Άλλος εις την θέσιν μου θα το έκαμνεν, αλλ' εγώ εσυλλογίσθηκα πόσον θα εβασάνιζε την ευαισθησίαν μου, αν υπανδρευόμην εύμορφην πτωχοκόρην, η ιδέα ότι μ' επήρεν όχι διά τα ευγενή μου αισθήματα, αλλά διά τα επτά μου σπίτια. Παρά αυτήν την ανυπόφορην υποψίαν επροτίμησα να θυσιασθώ και να πάρω πλουσίαν ασχημομούραν. Η ευγένεια της ψυχής μου είναι τόση, ώστε η μεγάλη της μύτη και τα ψεύτικα της δόντια δε μ' εμπόδισαν, όχι μόνον να φέρωμαι καλά μαζί της, αλλά και να την αγαπώ, περισσότερον ίσως παρ' ότι πρέπει.
Ως απόδειξιν της αγάπης μου αρκεί ν' αναφέρω πως, όταν έτυχε πέρυσι ν' αρρωστήσει, δεν κατώρθωσα ποτέ να την βλέπω να υποφέρει. Ο βήχας της και το γλου-γλου της γαργάρας της μου έσχιζε την καρδιά και την ακοήν, και η μυρωδιά της αρρωστοκάμερας μου έφερνε ζάλη. Η ανικανότης μου να την βλέπω να υποφέρει με ανάγκαζε να μένω έξω από το σπίτι από το πρωί έως το βράδυ και καμιά φορά από το βράδυ έως το πρωί. Αυτή η αρρώστια της γυναίκας μου μ' έκαμε να εξοδέψω πολλά χρήματα εις αμάξια, θέατρα, γεύματα εις την Μεγάλην Βρεττανίαν και εκδρομάς με φίλους μου εις την Κηφισιάν και την Πεντέλην. Το μεγαλύτερο όμως έξοδο ήτο ότι τας ημέρας που η γυναίκα μου δεν εφαίνετο διόλου καλά, η ανησυχία και η λύπη μου ήτον τόσον μεγάλη, ώστε ηναγκάσθηκα να πάρω διά παρηγορήτραν μίαν Γαλλίδα του Φαλήρου. Περιττόν είναι να προσθέσω ότι η ευγένεια της ψυχής και των τρόπων μου μ' εμπόδισαν να είπω τίποτε δι' αυτά τα έξοδα εις την γυναίκα μου, όταν έγινε καλά.
Εναντίον της δεν έχω κανένα σπουδαίο παράπονο. Προσπαθεί εις όλα να μ' ευχαριστήσει και ποτέ δεν ερωτά ούτε πού ήμουν ούτε τι κάμνω. Είναι φρόνιμη, ήσυχη νοικοκυρά και με κάμνει να καλοπερνώ χωρίς να εξοδεύει πολλά. Το σπίτι λάμπει, ποτέ δεν έλειψε κουμπί από τα πουκάμισα μου και είμαι πάντοτε βέβαιος να εύρω εις το τραπέζι το φαγί που μ' αρέσει. Εκατάφερε μάλιστα να μαγειρεύει και τον αστακόν με μία αμερικάνικη σάλτσα που ημπορεί τώρα να τον τρώγω χωρίς να μου πειράζει το στομάχι. Αυτά είναι βέβαια μεγάλα προτερήματα. Ένα μόνον πράγμα της λείπει, η ευαισθησία. Αυτό το εκατάλαβα, όταν ήλθεν η σειρά μου ν' αρρωστήσω!
Ενώ εγώ εις την δική της αρρώστιαν δεν ημπορούσα να την βλέπω να υποφέρει και αναγκαζόμουν να φεύγω και να ζητώ παρηγορίαν εις το ξεφάντωμα, αυτή ούτε στιγμή δεν έλειψεν από κοντά μου· αγρύπνησε δέκα νύχτες κατά σειράν εις το προσκέφαλό μου. Ήθελεν η ίδια να μου δίνει τα γιατρικά, να μ' αλλάζει και να με μεταγυρίζει, χωρίς να με συνερίζεται διά τον κακόν μου τρόπον, χωρίς να σιχαίνεται τα καταπλάσματα ούτε να ενοχλείται από την αρρωστομυρωδιάν του δωματίου. Αυτά μ' έκαμαν να υποπτευθώ ότι η γυναίκα μου δεν έχει ούτε καλήν όσφρησιν ούτε μεγάλην ευαισθησίαν. Πώς τω όντι θα ημπορούσε, αν ήτο ευαίσθητη, να με βλέπει να υποφέρω, να βασανίζομαι, να με καίουν οι συναπισμοί και να με δαγκάνουν αι αβδέλλαι;
Κατάντησα να πιστεύω πως έχουν κάποιον δίκαιον όσοι θεωρούν την υπερβολικήν τρυφερότητα των γυναικών ως πρόληψιν και παραμύθι. Άδικον όμως θα ήτο και ν' απαιτήσω από τους άλλους την ιδική μου έκτακτον και μοναδικήν ευαισθησίαν.


Σπένσερ (1820-1903): Άγγλος φιλόσοφος, εισηγητής της θεωρίας της εξέλιξης.
Δαρβίνος (1809-1882): Άγγλος φυσιοδίφης και βιολόγος, ο οποίος διατύπωσε τη θεωρία της εξέλιξης των ειδών.

Παρασκευή, 3 Αυγούστου 2018

Valerio Magrelli " Ο οικογενειακός σαμάνος. Ομοιοπαθητική, πορνογραφία, σκηνοθεσία σε 77 σχέδια του Fellini"

μετάφραση: Μαρία Φραγκούλη, εκδόσεις Περισπωμένη (ετοιμάζεται)




Ένας γιατρός, ένα κινηματογραφικό πλατό, μια ποιητική συλλογή: τρία εσωτερικά νήματα που πλέκουν δύο ζωές. Ο Valerio Magrelli μεταμορφώνει σε έργο την απρόσμενη σχέση του με τον «Fellini τον Πτολεμαϊκό». Ένα βιβλίο σχεδιασμένο και αφηγημένο, βιογραφικό και αυτοβιογραφικό: περιστατικά, διαδρομές και επανεμφανίσεις, παιδική ηλικία, ωριμότητα, ομοιοπαθητική και μυστηριακή κουλτούρα. Προπαντός, η πρόζα ενός από τους πιο αξιόλογους Ιταλούς ποιητές.  
    «Ο Fellini ακολουθούσε την ομοιοπαθητική, η μητέρα μου ήταν ομοιοπαθητική γιατρός, ο ιδρυτής της ιταλικής ομοιοπαθητικής ήταν γιατρός του Fellini και δάσκαλος της μητέρας μου. Ηθικό δίδαγμα: έζησα είκοσι χρόνια κάτω από τον αστερισμό της ομοιοπαθητικής, και ήταν ακριβώς χάρη σε αυτήν που συναντήθηκα με τον μέγιστο σκηνοθέτη, στο πλατό του Καζανόβα…»   
[…]
«Δεν ήταν καθόλου εύκολο, στην καρδιά της δεκαετίας του ’70, να προσκαλέσεις σε γεύμα έναν συμμαθητή, ή τουλάχιστον δεν ήταν εύκολο για μένα. Ο λόγος είναι απλός. Συνέβη κάνα δυο φορές. Πριν καν ο ανυποψίαστος προλάβει να χτυπήσει το κουδούνι, η μητέρα μου ορμούσε να του ανοίξει, έτσι, αφηρημένα. Λέω αφηρημένα, γιατί, προφανώς, η συνήθεια την εμπόδιζε να αναλογιστεί την κατάστασή της, ή καλύτερα, την αμφίεσή της. Μαθήτρια ενός γνωστού βελονιστή, η ασκούμενη συνήθιζε να δοκιμάζει την ίδια τεχνική στον εαυτό της. Και τότε, μπροστά στα έντρομα μάτια του φίλου μου, πρόβαλλε πίσω από το κατώφλι περιβαλλόμενη από βέλη, σαν ακτινοβόλο, πελώριο ψυχαναλυτικό τέρας – ομοιοπαθητική Μέδουσα, Παναγία των Επτά Θλίψεων, Κυρά των Σπαθιών. Σε εκείνο το σημείο, ήταν δικό μου άχαρο καθήκον να προσπαθήσω να πείσω τον κακόμοιρο αθώο ότι εκείνη η απειλητική οικιακή εμφάνιση, το μέτωπο με τις ζιγκ-ζαγκ λάμψεις, αποτελούσε απλώς την απόπειρα μιας θεραπείας της ιγμορίτιδας. […]
    Παρόμοια πειράματα βελονισμού στην οικογένεια με απομάκρυναν πολύ γρήγορα από τη συμπάθεια ολόκληρου του σχολείου. Αλλά μετά από χρόνια, ήταν ακριβώς το θεραπευτικό λόμπυ που κατάφερε αυτό που κανένα βιογραφικό δεν θα μου επέτρεπε ποτέ: να πλησιάσω τον Άρχοντα».       

Μετάφραση: Μαρία Φραγκούλη


Πρόκειται για το πρώτο βιβλίο του Valerio Magrelli που μεταφράζεται στα ελληνικά, συστήνοντας έτσι τον συγγραφέα στο ελληνικό κοινό. Εκτός από διάσπαρτες παρουσιάσεις ποιημάτων του σε περιοδικά, μια επιλογή από το ποιητικό του έργο έχει γίνει από τη Μαρία Φραγκούλη στο περιοδικό [φρμκ] – Φάρμακο, τχ. 3, άνοιξη-καλοκαίρι 2014.

Ποιητής, πεζογράφος, μεταφραστής και δοκιμιογράφος, ο Valerio Magrelli γεννήθηκε στη Ρώμη το 1957. Γαλλομαθής, με μουσική παιδεία, παρακολούθησε το πρώτο έτος μαθημάτων λογοτεχνίας στη Σορβόννη και συνέχισε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου La Sapienza της Ρώμης, από όπου και αποφοίτησε. Αμέσως μετά, με υποτροφία, παρακολούθησε τα μαθήματα του Jean Starobinski στη Σχολή Ανωτέρων Σπουδών της Νάπολης. Αφού ολοκλήρωσε το διδακτορικό του πάνω στον Joseph Joubert, δίδαξε γαλλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Πίζα και αργότερα στο Κασσίνο, όπου διδάσκει μέχρι σήμερα ως τακτικός καθηγητής. Συνεργάζεται με γνωστές ιταλικές εφημερίδες και περιοδικά, αρθρογραφεί στις πολιτιστικές σελίδες της la Repubblica και διατηρεί μια στήλη στο μπλογκ il Reportage. Ανάμεσα στα πολυάριθμα βραβεία που έχει λάβει είναι το Viareggio και το Montale, ενώ τo 2002 η Εθνική Ακαδημία των Λυγκέων τού απένειμε το Βραβείο Antonio Feltrinelli για την ποίηση.
    Η εμφάνισή του στην ποίηση έγινε το 1977 στα περιοδικά Periodo Ipotetico και Nuovi Argomenti, και ποιήματά του συμπεριλήφθηκαν αμέσως σε ανθολογίες. Το 1979, σε έναν τόμο με άλλους ποιητές εκδίδεται το Hylas e Philonous (Guanda 1979), που θα ενσωματωθεί στο πρώτο του βιβλίο, Ora serrata retinae (Feltrinelli 1980). Οι συλλογές Ora serrata retinae, Nature e venature (Mondadori 1987) και Esercizi di tiptologia (Mondadori 1992), εμπλουτισμένες με άλλα ανέκδοτα ποιήματα, ενώθηκαν στον τόμο Poesie (1980-1992) e altre poesie (Einaudi 1996). Πάλι από τον Einaudi εκδόθηκαν τα Didascalie per la lettura di un giornale (1999), Disturbi del sistema binario (2006), Il sangue amaro (2014). Παράλληλα, έχει γράψει αρκετά πεζά: Nel condominio di carne (Einaudi 2003), La vicevita. Treni e viaggi in treno (Laterza 2009), Addio al calcio (Einaudi 2010), Il Sessantotto realizzato da Mediaset (Einaudi 2011), Geologia di un padre (Einaudi 2013) κ.ά. Στο κριτικό και δοκιμιακό έργο του ξεχωρίζουν: Profilo del dada (Lucarini 1990˙ Laterza 2006), La casa del pensiero. Introduzione all’opera di Joseph Joubert (Pacini 1995, 2006), Vedersi vedersi. Modelli e circuiti visivi nell’opera di Paul Valéry (Einaudi 2002, 2013), Il violino di Frankestein. Scritti per e sulla musica (Le Lettere 2010), Nero sonetto solubile. Dieci autori riscrivono una poesia di Baudelaire (Laterza 2010), Magica e velenosa. Roma nel racconto degli scrittori stranieri (Laterza 2010). Έχει μεταφράσει από Beaumarchais, Mallarmé, Verlaine, Valéry μέχρι Debussy, Koltès και Barthes, ενώ έχει επιμεληθεί διάφορες ποιητικές ανθολογίες. Για τον Einaudi διηύθυνε την τρίγλωσση σειρά «Scrittori tradotti da scrittori» («Συγγραφείς μεταφρασμένοι από συγγραφείς»). Έχει γράψει κείμενα για το θέατρο, ενώ ερμήνευσε έναν δερματολόγο στο φιλμ Caro Diario (1993) του Nanni Moretti.





Η ανακάλυψη του ποιητικού έργου "Περί Φύσεως" του Λουκρήτιου.


Αναδημοσίευση από: http://www.epicuros.gr/arthra/a_arthra_lucretius.htm

Η αρχική σελίδα αντιγράφου του έργου από τον Girolamo di Matteo de Tauris για τον Πάπα Sixtus IV(wiki)

του Τάκη Παναγιωτόπουλου, πρώτη δημοσίευση περιοδικό Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ Τ.Ι, 2009 α΄έκδ., 2016 β΄έκδ.
Εισαγωγή

Ο Λουκρήτιος (Titus Lucretius Carus) ήταν Ρωμαίος και έζησε σύμφωνα με τις ενδείξεις το 97π.χ.χ. έως το 55 π.χ.χ. στη Ρώμη. Διατύπωσε τα διδάγματα της επικούρειας φιλοσοφίας σε ένα μνημειώδες ποίημα 7.415 στίχων στην λατινική γλώσσα, το De rerun natura όπως το ονόμασε, δηλαδή “Περί φύσεως των πραγμάτων”. Πρόκειται για το μεγαλύτερο φιλοσοφικό ποίημα στην ιστορία. Αναπτύσσεται σε 6 βιβλία και πραγματεύεται την αρχή των όντων της ύλης, του χώρου και της ενότητας των ορατών σωμάτων, των φαινομένων, των ανθρώπων και του κόσμου, σύμφωνα με την επικούρεια φιλοσοφία. Σε διάφορα σημεία του ποιήματος, ο Λουκρήτιος υμνεί τον ίδιο τον Επίκουρο για την προσφορά του στον άνθρωπο. Ακολουθεί ένα τέτοιο παράδειγμα:

"Ω, εσύ(Επίκουρε) που πρώτος μπόρεσες από το τόσο σκότος
να βγάλεις τέτοια ξάστερη φεγγοβολή, της ζήσης την ευτυχία φωτίζοντας,
του γένους των Ελλήνων στολίδι, εσένα ακολουθώ και τα πατήματά μου
τώρα πιθώνω σταθερά στα χνάρια των ποδιών σου".

Λουκρήτιος-Περί Φύσεως
μετ. Κωνσταντίνος Θεοτόκης 
Η έκδοση του έργου στην αρχαία εποχή

Ο Λουκρήτιος δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το έργο του που τελειώνει κάπως απότομα. Πιθανά να έβαλε τέλος στη ζωή του. Μεταγενέστερες πληροφορίες για τον θάνατό του κρίνονται αναξιόπιστες διότι προέρχονται από μεροληπτικές πηγές.
Το χειρόγραφο του έργου ήταν γνωστό στον Κικέρωνα(Marcus Tullius Cicero) και στο φιλογράμματο αδελφό του τον Κόιντο Κικέρωνα(Quintus Tullius Cicero). Πιθανολογείται ότι συνέβαλαν στην έκδοσή του.i Είχαν συζητήσει την αξία του ποίηματος του Λουκρήτιου σε αλληλογραφία τους. Το πιο πιθανό όμως είναι να ανέλαβε την έκδοση ο Αττικός(Titus Pomponius Atticus), φίλος του Κικέρωνα, που η αδερφή του είχε παντρευτεί τον αδερφό του. Ο Αττικός ήταν γνωστός φίλος της επικούρειας φιλοσοφίας. Ήταν εκδότης και προστάτης των γραμμάτων, μεγάλος λάτρης της Ελλάδος, που είχε σπουδάσει φιλοσοφία στην Αθήνα. Ήταν φίλος του επίσης Ρωμαίου επικούρειου Τορκουάτου, γνωστού από τα έργα του Κικέρωνα. Αρκετά πιο μετά ο Marcus Valerius Probus (20-105 μ.χ.χ.) επανέκδοσε το έργο του Λουκρητίου.
Το έργο είχε εκτιμηθεί ήδη από την εποχή εκείνη ως ένα λογοτεχνικό αριστούργημα, με μεγάλη φιλοσοφική αξία. Ως τέτοιο, αποτελεί ένα μοναδικό για το είδος του και ανεκτίμητο προϊόν της ανθρώπινης σκέψης ανά τους αιώνες. Μέσα στο έργο αποτυπώνονται οι απόψεις του Επίκουρου που υπήρχαν στο 37τομο ομώνυμο έργο του φιλοσόφου, το Περί Φύσεως, από το οποίο δεν υπάρχει πλέον σχεδόν τίποτε, εκτός από κάποια αποσπάσματα που τα διαφύλαξε η στάχτη του Βεζούβιου στην πόλη Ηράκλεια(Ερκολάνεουμ). Παρολίγον όμως να μην είχε σωθεί ούτε το De rerum natura από την βαρβαρότητα της μεσαιωνικής εποχής. Η αρχαία εποχή είχε πάψει και τη θέση της είχε πάρει η χριστιανική. Πολλά φιλοσοφικά και ποιητικά έργα χάθηκαν για πάντα με την καταστροφή του αρχαίου κόσμου. 
Η επικούρεια φιλοσοφία αφού πρώτα αφανίστηκαν τα γραπτά της, λησμονήθηκε και μόνον οι κατηγορίες επιβίωσαν. Τα σκοτεινά χρόνια του μεσαίωνας είχαν επιβληθεί. Για 500 έτη, από την εποχή του αυτοκράτορα Ιουλιανού και μετά, ο Επίκουρος δεν υπήρχε σε καμιά αναφορά με θετικό πρόσημο. Το έργο του Λουκρήτιου ακολούθησε την πορεία της επικούρειας φιλοσοφίας και λησμονήθηκε.
Απόσπασμα από τον Codex Vossianus Quadratus

Τα χειρόγραφα

Η μορφή του φιλοσοφικού ποιητικού λόγου του Λουκρήτιου και μάλιστα στην λατινική γλώσσα, φαίνεται πως συγκίνησε κάποιον ή κάποιους λόγιους που αντέγραψαν ένα χειρόγραφο της αρχαιότητας, το αρχέτυπο όλων των επομένων. Από αυτό προέρχονται τα δυο παλαιότερα σωζόμενα, μέχρι σήμερα, χειρόγραφα που περιέχουν ολόκληρο το έργο και χρονολογούνται στις αρχές του 9ου αιώνα, την εποχή του Καρλομάγνου. Πρόκειται για τους Codex Vossianus Quadratus και Codex Vossianus Oblongus, είναι γραμμένοι σε περγαμηνή και έχουν ονομαστεί έτσι από το σχήμα τους. Σήμερα υπάρχουν και τα δυο χειρόγραφα στο πανεπιστήμιο Leiden της Ολλανδίας. (Koninklijke Bibliotheek, 2016)
Το χειρόγραφο με την ονομασία Codex Vossianus Quadratus το απέκτησε το Leiden το 1689. Γνωρίζουμε ότι νωρίτερα, το 1563 βρίσκονταν στο Παρίσι. Δεν γνωρίζουμε περισσότερα για το χειρόγραφο αυτό. Υπάρχουν όμως αρκετές πληροφορίες για την προέλευση του Οblongus. Στον κώδικα αυτό υπάρχει το όνομα του διορθωτή του χειρογράφου, που ήταν ο Ιρλανδός μοναχός Dungal, ο οποίος είχε προσκληθεί από τον Καρλομάγνο για να εργαστεί επάνω στα χειρόγραφα.


Το χειρόγραφο το απέκτησε επίσης το Leiden το 1689. Νωρίτερα, το 1479 ότι ήταν στην βιβλιοθήκη του Mainz στη Ρηνανία της Γερμανίας, όπως φαίνεται από την πρώτη του σελίδα όπου υπάρχει η σχετική πληροφορία. Τέσσερις αιώνες νωρίτερα βρίσκονταν σε μοναστήρι στην Fulda στο Έσσεν της Γερμανίας, σύμφωνα με τους γραφολόγους που αναγνώρισαν σημειώσεις του Olto που βρίσκονταν εκεί τα χρόνια 1062-1066. Η ύπαρξη των χειρογράφων αυτών, σε συνδυασμό με κάποιες λιγοστές αναφορές λόγιων του μεσαίωνα στο έργο, ίσως να δείχνει ότι αυτό ήταν γνωστό σε ένα εξαιρετικά μικρό κύκλο ανθρώπων εκείνη την εποχή, το πιθανότερο μοναχών. Τα χειρόγραφα αυτά έγιναν γνωστά στους κύκλους των λογίων μόλις στα μέσα του 15ου αιώνα. (Leonard, Smith, 1942, σελ.96-100)
Μέχρι την εποχή αυτή, η ύπαρξη του De rerum natura αγνοούνταν πλήρως. Έτσι το έργο του Λουκρήτιου, μαζί και η ανάπτυξη της φυσιολογίας του Επίκουρου, λίγο έλειψε να εξαφανιστεί παντελώς, αφού τα χειρόγραφα αυτά δεν διαδόθηκαν ώστε να αντιγραφούν σε μεγαλύτερο αριθμό και έτσι έμειναν στην αφάνεια για πάνω από 650 χρόνια. Μια καταστροφή δεν ήταν καθόλου απίθανο να συμβεί. Μια πυρκαγιά, ένας σεισμός, μια πλημμύρα, ένας φανατικός μοναχός, έφθανε για να γίνει το κακό. Ο χαμός των χειρογράφων αυτών αλλά κι ενός τρίτου, που θα δούμε παρακάτω, θα σήμανε την οριστική απώλεια του De Rerum Natura του Λουκρήτιου για την ανθρωπότητα. 
Τις διαπιστώσεις αυτές επισημαίνει ο καθηγητής του Harvard, Stephen Greenblatt, στο βιβλίο του για το έργο του Λουκρήτιου με τίτλο “The Swerve: How the World Became Modern” (2011), το οποίο τιμήθηκε με το πρώτο Βραβείο Pulitzer το 2012.
Η ανακάλυψη του χειρογράφου τον 15ο αιώνα

Το έργο του Λουκρητίου λοιπόν είχε στην κυριολεξία αφανιστεί, όπως είδαμε, ακόμη και από το λιγοστό κόσμο των λογίων στο τέλος της μεσαιωνικής εποχής. Έως το έτος 1417, όπου ο κυνηγός χειρογράφων Poggio Bracciolini ανακάλυψε ένα χειρόγραφο του De Rerum Naura σ' ένα μοναστήρι της δυτικοκεντρικής Ευρώπης, που η ακριβής τοποθεσία του δεν έγινε ποτέ γνωστή. Ο Bracciolini παρέδωσε το χειρόγραφο στο συλλέκτη βιβλίων και φίλο του Niccolò de' Niccoli, στη Φλωρεντία. Ο Niccoli το κράτησε μια δεκαετία δίχως να επιτρέψει την πρόσβαση σε κανέναν άλλο, ούτε στον Bracciolini, ώστε να γίνει δυνατή η αναπαραγωγή του με τη μέθοδο των αντιγράφων. Τελικά όμως επέτρεψε να κυκλοφορήσει το έργο, αρχικά στους κύκλους της ιταλικής αριστοκρατίας. Το 1430 απέκτησαν πρόσβαση στο χειρόγραφο και άλλοι σχολάρχες και έτσι δημιουργήθηκαν περισσότερα αντίγραφα.
Από το αντίγραφο χειρόγραφο του Niccoli προέκυψαν τα 54 αντίγραφα που σώζονται σήμερα σε διάφορες βιβλιοθήκες. Κάποιο από αυτά αποτέλεσε την πηγή για την πρώτη τυπωμένη έκδοση, η οποία έγινε στη Μρέσια της Λομπαρδίας(Brescia, Lombardy), το 1473 και για όλες τις εκδόσεις μέχρι το 1563. Μόλις τη χρονιά αυτή τυπώθηκε η πρώτη έκδοση που ήταν βασισμένη στα χειρόγραφα του 9ου αιώνα που αναφέραμε παραπάνω. Ακολούθησαν και άλλες τυπωμένες εκδόσεις του De rerum natura, στο σύνολο 30 μέχρι το 1600, που υπολογίζονται σε 30.000 αντίτυπα συνολικά, που είναι πράγματι ένας εντυπωσιακός αριθμός. ( Ada Palmer, 2014, σελ.4).
Το αρχικό χειρόγραφο που ανακάλυψε ο Bracciolini δεν υπάρχει σήμερα, αλλά υπάρχει το πρώτο αντίγραφό του το οποίο έκαμε Niccolò de' Niccoli, στην Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας, γνωστό ως Codex Laurentianus 35.30. 
Τελευταίες αντιδράσεις

Όπως ήταν φυσικό, υπήρχαν και αντιδράσεις στην ανάγνωση ή την αντιγραφή του έργου. Η Ada Palmer (2014, σελ.43), αναφέρει ότι σε ένα χειρόγραφο του 1458, στο Βιβλίο ΙΙΙ και στίχο 417, υπάρχει η σημείωση “OPINIO NON CHRISTIANA”. Πρόκειται για το σημείο που ο Λουκρήτιος αναπτύσσει το θέμα για την υλικότητα και τη θνητότητα της ψυχής. Όμως ο ρους της ιστορίας είχε οριστικά αλλάξει και οι αντιδράσεις δεν ήταν τέτοιες που να οδηγήσουν στην εκ νέου εξαφάνιση του De rerum natura. Το έργο είχε σωθεί.
Προσωπικότητες που είχαν αντίγραφο του έργου

Λίγες δεκαετίες μετά την εύρεση του έργου το απέκτησε ο Φλωρεντιανός Μακιαβέλι (Machiavelli). Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι από τους πρώτους που απέκτησαν αντίγραφο του βιβλίου, ήταν ο Πάπας Sixtus IV το 1483. 

Δυο αιώνες αργότερα ο Μολιέρος(Molière), ο μεγαλύτερος Γάλλος ποιητής, ο οποίος προχώρησε σε μια μετάφραση που σήμερα δεν υπάρχει πια και ο Άγγλος συγγραφέας Τζον Έβελιν(John Evelyn) που μετέφρασε στη γλώσσα του το 1ο βιβλίο του έργου. 
Το έργο το είχε στην βιβλιοθήκη του ο Νιούτον (Νεύτον) όπως και ο Τόμας Τζέφερσον(Thomas Jefferson) ο οποίος το είχε σε εκδόσεις πλέον της λατινικής, στην αγγλική, ιταλική και γαλλική. Άλλες προσωπικότητες που είχαν το έργο είναι ο μεγάλος Άγγλος θεατρικός συγγραφέας Μπεν Τζόνσον(Ben Jonson) του οποίου το αντίγραφο υπάρχει σήμερα στην Βιβλιοθήκη του Χάρβαντ (Houghton Library, Harvard). Ο Γάλλος φιλόσοφος της Αναγέννησης Μισέλ ντε Μονταίν(Michel de Montaigne) ο οποίος χρησιμοποίησε φράσεις του Λουκρήτιου στα βιβλία του, είχε το βιβλίο σε γαλλική έκδοση του 1563, το οποίο υπάρχει μέχρι σήμερα έχοντας πάνω του τις σημειώσεις του. Ανακαλύφθηκε πρόσφατα, μόλις το 1989 και σήμερα είναι στην Cambridge University Library.
Η μετάφραση του έργου στα ελληνικά

Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα της εποχής μας, κανένας δεν ενδιαφέρθηκε να αποδώσει στα ελληνικά το έργο αυτό που μιλούσε για την επικούρεια φιλοσοφία, γέννημα θρέμμα του ελληνικού κόσμου. Μέχρι που τελικά το έπραξε ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης, πεζογράφος και άριστος γνώστης της γαλλικής, αγγλικής, γερμανικής, ιταλικής, λατινικής, καθώς και της σανσκριτικής γλώσσας. Έτσι λοιπόν καταπιάστηκε με τη μετάφραση του έργου στο διάστημα 1909 έως 1913, σύμφωνα με τις ενδείξεις. 
Τις πληροφορίες αυτές όπως και τις ακόλουθες τις βρίσκουμε στην ιστορική έκδοση της μετάφρασης του έργου του Λουκρήτιου από τον Θεοτόκη, που σήμερα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ.
Η μεγάλη περιπέτεια της ελληνικής έκδοσης

Ο Θεοτόκης παρέδωσε το χειρόγραφο καθαρογραμμένο και έτοιμο για τύπωμα στον εκδότη Στέφανο Πάργα(εκδοτικός οίκος “Γραμμάτων”) στην Αλεξάνδρεια, με αμοιβή 20 αιγυπτιακών λυρών. Το χειρόγραφο τελικά δεν εξεδόθη διότι ο εκδοτικός οίκος χρεοκόπησε. Ο Θεοτόκης επέστρεψε το ποσόν της αμοιβής του μετά από παράκληση του εκδότη, αλλά το χειρόγραφο δεν επεστράφη ποτέ στον ιδιοκτήτη του. Υπήρξε όμως αντίγραφο του έργου που φυλάσσονταν στη Κέρκυρα, στον εξοχικό πύργο των Καρουσάδων όπου διέμενε ο Θεοτόκης. 
Πολύ αργότερα, το 1948, ο εκδοτικός οργανισμός “Κερκυραϊκή Βιβλιοθήκη”, αναζήτησε το αντίγραφο αυτό, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Το 1960, η Ευτυχία Ζελίτα-Πάργα, ανακοινώνει προς την Εθνική Βιβλιοθήκη την επιθυμία της να χαρίσει το πρωτότυπο χειρόγραφο της Αλεξάνδρειας που μέχρι τότε αγνοείτο η τύχη του, με τον όρο να παραχωρηθεί ένα αντίγραφο στην Δημόσια Βιβλιοθήκη της Κέρκυρας και να επιτραπεί η έκδοσή του από τυχόν ενδιαφερόμενους άνευ καταβολής δικαιωμάτων σε όποιον το επιχειρήσει. 
Την ίδια χρονιά δηλαδή το 1960, ζητεί από την Εθνική Βιβλιοθήκη το χειρόγραφο προς έκδοσή του ο Γιάννης Γουδέλης (εκδοτικός οίκος Δίφρος), το 1961 ο εκδότης Ιωάννης Βασιλείου και το 1963 ο Αντώνης Κόμης, αλλά το έργο δεν δίδεται.
Το 1965 ο πανεπιστημιακός καθηγητής Κ.Γρόλλιος ζητά φωτοαντίγραφο από την Εθνική Βιβλιοθήκη και ο τότε διευθυντής της Ευάγγελος Φωτιάδης το δίνει με τη δέσμευση να μην δημοσιευτεί ούτε το όλον αλλά ούτε και μέρος του έργου. Για μια άλλη φορά το έργο μένει αδημοσίευτο.
Το 1970 ο εκδότης Φίλιππος Βλάχος(εκδόσεις Τυπογραφείο ΚΕΙΜΕΝΑ) πληροφορείται την ύπαρξη του χειρογράφου από τον Παναγή Λεκατσά, ο οποίος ήθελε να το επιμεληθεί και να το δει τυπωμένο. Ο Βλάχος επισκέφθηκε τον τότε διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης Παπανδρέου, αντικαταστάτη του Φωτιάδη, για να ζητήσει φωτοαντίγραφο του πρωτοτύπου. Ο Παπανδρέου όμως αγνοούσε την ύπαρξη τέτοιου χειρογράφου , διότι πολύ απλά ποτέ δεν είχε γίνει εισαγωγή στο τμήμα χειρογράφων της βιβλιοθήκης και έτσι δεν είχε καταλογογραφηθεί.
Το 1971 ο Φίλιππος Βλάχος πληροφορήθηκε την ύπαρξη του αντιγράφου που υπήρχε στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Κέρκυρας. Ευθύς αμέσως επισκέφθηκε τη Βιβλιοθήκη και ζήτησε το αντίγραφο, το οποίο και η διευθύντρια Φανή Τσαγκαράκη του το παραχώρησε ώστε να το φωτογραφίσει εντός του χώρου της βιβλιοθήκης. Ο Βλάχος είχε φτάσει στη σελίδα 100 από τις 204 του χειρογράφου, όταν η διευθύντρια τον σταμάτησε ζητώντας να κατάσχει και τα φιλμς, με την απειλή ότι θα καλέσει την αστυνομία. Ο Βλάχος έφυγε παίρνοντας και τα φιλμς, τα οποία και εμφάνισε σε μια νύχτα ο παλιός του φίλος Γιώργος Κρεμόνας. Ακολούθως τα ταχυδρόμησε σε φίλο του στην Αθήνα, υπό τον φόβο της κατάσχεσης από την Αστυνομία. Ο Βλάχος είχε καταφέρει τελικά να φωτογραφήσει τα τρία πρώτα βιβλία του έργου, αλλά πολλές φωτογραφίες ήταν κουνημένες από το τρεμάμενο χέρι του λόγω συγκίνησης όταν τις τραβούσε. 
Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς ο ελληνιστής Ολλανδός καθηγητής Μπάκερ, ο οποίος δίδασκε Θεοτόκη, επισκέφτηκε την Αθήνα. Ο Βλάχος τον συνάντησε και του εξιστόρησε τα καθέκαστα. Έκπληκτος ο καθηγητής σκέφτηκε να δώσει μια συστατική επιστολή στην φιλόλογο Γεωργία Παπαγεωργίου που συνεργάζονταν με τον Βλάχο, με την οποία ζητούσε από τη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Κέρκυρας να δει το χειρόγραφο. Η Παπαγεωργίου μετά δυσκολίας μπόρεσε να φωτογραφήσει καμιά δεκαριά σελίδες από αυτές που δεν είχαν εντυπωθεί σωστά την προηγούμενη φορά. Με τον τρόπο αυτό κατέστη δυνατό να κυκλοφορήσει το 1973 από τις εκδόσεις Τυπογραφείο ΚΕΙΜΕΝΑ το Α΄ βιβλίο του Περί Φύσεως, ένα έτος που σηματοδοτούσε τα 50 χρόνια από το θάνατο του Θεοτόκη. Την ίδια χρονιά, δηλαδή το 1973, γίνεται και η εισαγωγή του χειρογράφου στο αντίστοιχο τμήμα της Εθνικής Βιβλιοθήκης και παίρνει αριθμό, μετά από 13 ολόκληρα χρόνια από τη δωρεά της κας Πάργα. Όλο το διάστημα αυτό, το ακαταχώρητο χειρόγραφο ήταν σαν να μην υπήρξε ποτέ. Ούτε όμως η κίνηση αυτή βοήθησε στην άμεση έκδοσή του. 
Με τη μεταπολίτευση άρχισε αλληλογραφία του Μάρκου Θεοτόκη με το υπουργείο πολιτισμού και το 1978 μετά κόπων και βασάνων χαρακτηρίστηκε ως “δημόσιο κτήμα”. Ακολούθως ζητήθηκε από το ίδρυμα Θεοτόκη να του παραχωρηθεί ένα φωτοαντίγραφο από τη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Κέρκυρας. 
Μόλις το 1984 μπόρεσε ο Βλάχος να δει το ίδιο το αυτόγραφο το οποίο το τύπωσε με την ομάδα του και το εξέδωσε το 1986 από τις εκδόσεις Τυπογραφείο ΚΕΙΜΕΝΑ. Από το 1990 και μέχρι σήμερα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ σε πανομοιότυπη (με φωτογραφική αναπαραγωγή) έκδοση με την πρώτη.
Λίγα λόγια για τους συντελεστές της έκδοσης

Η ανεκτίμητη προσφορά της γνώσης που παρέχεται μέσα από ένα κείμενο, είναι δεδομένη. Το να φυλλομετρούμε ένα βιβλίο ή ένα περιοδικό εκτός την γνώση, προσφέρει και την ηδονή της υφής του ίδιου του χαρτιού, της οπτικής απόλαυσης των τυπογραφικών στοιχείων, των γραμματοσειρών όπως λέμε σήμερα και των υπόλοιπων στολιδιών, σκίτσων, εικόνων και άλλων ωραίων ευρημάτων. Συμμετέχουν όλες οι αισθήσεις όταν το τυπωμένο κείμενο ξεδιπλώνεται εμπρός μας. Δεν είναι μόνο το μάτι που απολαμβάνει. Η αφή μας ηδονίζεται από τις σελίδες του. Η όσφρηση μας πληροφορεί για τη φρεσκάδα ή τη παλαιότητά του. Ο ήχος των σελίδων που γυρνούν όταν ξεφυλλίζουμε το κείμενο προστίθεται στην απόλαυση αυτή. Ίσως ακόμη κι γεύση να συμμετέχει σ΄αυτή την τελετουργική στιγμή της ανάγνωσης. Με λίγα λόγια η ηδονή είναι παρούσα σε όλο της το μεγαλείο. 
Συγγραφείς και εκδότες, μεταφραστές, επιμελητές, τυπογράφοι, στοιχειοθέτες, σελιδοποιοί, βιβλιοδέτες, χρυσοτύπες και άλλες ειδικότητες είναι οι συντελεστές του τυπωμένου κειμένου που φτάνει στα χέρια μας. Ένας ολόκληρος κόσμος κινείται γύρω από το χώρο του βιβλίου και των υπόλοιπων εντύπων, με σκοπό να φτάσει το τυπωμένο κείμενο στα χέρια μας.
Στα εφηβικά μου χρόνια είχα την Αγαθή Τύχη να ακουμπήσω τον χώρο αυτό, εργαζόμενος στις καλοκαιρινές μου διακοπές σε βιβλιοδετείο και χρυσοτυπείο της εποχής εκείνης. Είναι τέχνη το τύπωμα, το δέσιμο, το εξώφυλλο, το κόψιμο... Τέχνη που όταν συνοδεύεται με μεράκι μας δίνει αυτά τα υπέροχα αποτελέσματα της ηδονικής απόλαυσης του τυπωμένου κειμένου. Έτσι λοιπόν, άνθρωποι γεμάτοι έρωτα για τη ζωή και το έντυπο κείμενο, μας προσφέρουν μέχρι σήμερα βιβλία όπως το “Περί Φύσεως”. Τέτοιοι άνθρωποι οδήγησαν κείμενα στην έκδοσή τους. Δίχως αυτούς ανεκτίμητα για την αξία τους χειρόγραφα ή και δακτυλογραφημένα κείμενα θα είχαν μείνει στην αφάνεια ή θα είχαν χαθεί στις μέρες μας δια παντός. 
Ένας από αυτούς τους ανθρώπους είναι και ο Φίλιππος Βλάχος. Χάρη σ΄ αυτόν και την επιμονή του, εκδόθηκε το 1986 για πρώτη φορά στα ελληνικά, το επικούρειο ποίημα των 7.415 στίχων, το Περί Φύσεως του λατίνου Λουκρητίου, σε μετάφραση του Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Έτσι λοιπόν, μετά από 75 ολόκληρα έτη από τότε που καταπιάστηκε με τη μετάφραση στα ελληνικά αυτός ο μεγάλος άνδρας της ελληνικής πεζογραφίας, το χειρόγραφο τυπώθηκε και με τον τρόπο αυτό έγινε πράγματι “δημόσιο κτήμα” και τα περιεχόμενά του μέρος της επικούρειας παιδείας μας.
Έχουν περάσει 20 έτη από τότε που ο Φίλιππος Βλάχος έφυγε από ανάμεσά μας, χορεύοντας σε αποκριάτικο γλέντι, στο αποκορύφωμα μιας ηδονικής στιγμής. Ο Φίλιππος Βλάχος υπήρξε ο «φλογερός της στοιχειοθεσίας “στο χέρι”, ο ευλαβικός της Ποιήσεως, ο βιβλιοτέχνης» (Δ.Ι. Σουρβίνος) που είχε το τυπογραφείο και τις εκδόσεις “Τυπογραφείο Κείμενα”. Έργο ζωής του είναι η έρευνα και επανέκδοση ή και η έκδοση των κειμένων ενός από τους μεγαλύτερους Έλληνες πεζογράφους, του Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Από τα τελευταία του επιτεύγματα ήταν η έκδοση, ύστερα από απίστευτα μεγάλη περιπέτεια, του Περί φύσεως του Λουκρητίου, σε μετάφραση Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Θα αναφέρουμε λίγα λόγια στην μνήμη του μεγάλου αυτού άνδρα στον χώρο του βιβλίου. Ο Δημήτρης Κονιδάρης μας λέει για τη ζωή του Βλάχου:
“Ο αξέχαστος Φίλιππος Βλάχος, που είχε γεννηθεί, όπως κι οι αξέχαστοι Ιωάννης Σαρακηνός και Διομήδης Βλάχος, στο χωριό Περίθεια της Κέρκυρας, τον Απρίλη του 1939, είχε ξεκινήσει ως ηθοποιός από το «Θέατρο Τέχνης» του Καρόλου Κουν, κι έπαιξε σε δυο-τρεις θιάσους. Οι πιο γνωστές εμφανίσεις του ήταν εκείνη στον Κύκλο με τη κιμωλία του Μπρεχτ, η πρωταγωνιστική του παρουσία στο έργο του Νίκου Κούνδουρου Vortex, κι ένας ρόλος στο θεατρικό έργο του Νίκου Ζακόπουλου Χαρίλαος Τρικούπης (για την τηλεόραση). Οι εκδόσεις ξεκίνησαν «μεσούσης της δικτατορίας»(το 1969), η οποία τον είχε κιόλας φυλακίσει, ενώ από το 1981 ο Φίλιππος Βλάχος εργάζεται παράλληλα για το ραδιόφωνο, με κορυφαίες ραδιοφωνικές προσφορές του τις αναγνώσεις ποίησης, κάθε πρωί, για ένα τέταρτο, επί τρία χρόνια, από το Γ΄ Πρόγραμμα της ΕΡΤ, καθώς και τη συνεργασία του στην εκπομπή του Πέτρου Μάρκαρη «Το τρίτο βήμα», εκπομπές που υπήρξαν υποδείγματα ραδιοφωνικού ύφους και ήθους. Στα στερνά, εκεί που η πολιτεία θα έπρεπε να επιβραβεύει και να επιχορηγεί το «Τυπογραφείο Κείμενα», η εφορία «έδειχνε τα δόντια της», κι ο Φίλιππος Βλάχος το είχε πάρει απόφαση ότι τα Κείμενα θα κλείσουν. Βέβαια, πρόφθασε και τα έκλεισε ο «εκτός παιδιάς παίκτης», ο θάνατος, ωστόσο, τίποτα ίσως δεν χάθηκε αφού υπάρχουν και σήμερα εκδότες που έχουν σημείο αναφοράς την τυποτεχνική του Φίλιππου Βλάχου”.
Ο Φίλιππος Βλάχος ήταν παραδοσιακός τυπογράφος, υπέρμαχος μιας τέχνης που σβήνει στις μέρες μας, καθώς το οικονομικό κόστος είναι απαγορευτικό για την σύγχρονη βιβλιοπαραγωγή.
Με πρωτοβουλία ενός άλλου οραματιστή του βιβλίου, του Νίκου Γιανναδάκη, το “Τυπογραφείο Κείμενα” με ολόκληρο τον εξοπλισμό του, βρίσκεται σήμερα στη Βικελαία Βιβλιοθήκη του Ηρακλείου Κρήτης, εγκαταστημένο στην ‘Οικία Χρονάκη’ με την συστηματική λειτουργία του, ως χώρου σχολής εκμάθησης της τέχνης της παραδοσιακής τυπογραφίας, της συντήρησης χάρτου και της καλλιτεχνικής βιβλιοδεσίας.

Τάκης Παναγιωτόπουλος
Πηγές

Βιβλιογραφία
Περί Φύσεως Λουκρητίου, μετάφραση Κων. Θεοτόκη – Εκδόσεις Νεφέλη
Περί Φύσεως Λουκρητίου, μετάφραση Θ.Αντωνιάδης-Ρ.Χαμέτη – Εκδόσεις Θύραθεν
Ada Palmer, 2014, “Reading Lucretius in the Renaissance”, Cambridge : Harvard University Press
William Ellery Leonard,Stanley Barney Smith, 1942, Titus Lucretius Carus, University of Wisconsin

Διαδίκτυο
Ιστότοπος Δημ. Κονιδάρη
Wikipedia
Medieval Manuscripts in Dutch Collections — Koninklijke Bibliotheek
http://www.mmdc.nl/static/site/highlights/352/Scribe_and_corrector.html
Koninklijke Bibliotheek, 2016, http://www.mmdc.nl 

Αρχείο εφημερίδων
“Το Βήμα” - Ο τυπογράφος Φίλιππος Βλάχος του Νίκου Μπακουνάκη
“Ελευθεροτυπία” - Μνήμη Φίλιππου Βλάχου - του Βαγγέλη Καραμανωλάκη


.........................


Πέμπτη, 2 Αυγούστου 2018

Ἱστορία τῆς Ἑβραιοπούλας τῆς Μαρκάδας


Εκ της Ελληνικής Τυπογρ. του Φοίνικος, 1863


Δευτέρα, 30 Ιουλίου 2018

Ατομικές και συλλογικές ευθύνες για τη φωτιά στο Μάτι


Πρώτα πρώτα να ζητήσουμε συγγνώμη εμείς οι απλοί πολίτες στους συμπολίτες μας που κάηκαν μια και η λέξη αυτή δεν υπάρχει στο λεξιλόγιο πολλών από όσους είχαν την ευθύνη.
Να συλληπηθούμε τις οικογένειές τους και να εκφράσω την προσωπική μου οδύνη για τον θάνατο τόσων ανθρώπων αλλά και για την καταστροφή του περιβάλλοντος.
Η φωτιά στο Μάτι που αφαίρεσαι τη ζωή 91 συνανθρώπων μας , έως και τη στιγμή που γράφω αυτό το κείμενο, είναι μια τραγωδία που τη ζήσαμε όλοι και όλες. Κάποιοι/ες τη βιώσαμε ως προσωπική τραγωδία και μέσω της ενσυναίσθησης νιώσαμε ότι καιγόμασταν κι εμείς μαζί με τους συμπολίτες μας.

Μια θλιβερή παρένθεση 

Η συζήτηση -καβγάς ήταν-, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης άναψε για τα καλά. Εγώ πήρα θέση ξεκάθαρη. Οι ευθύνες για την τραγωδία βαρύνουν, πρώτα από όλους τις εκλεγμένες αρχές. Κυβερνάει η συγκυβέρνηση Συριζανέλ και οι υπεύθυνοι έχουν ονόματα. Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, υπουργός εσωτερικών Πάνος Σκουρλέτης, υπουργός προστασίας του πολίτη Νίκος Τόσκας, υπουργός εθνικής Άμυνας Πάνος Καμμένος, υπουργός περιβάλλοντος Γιώργος Σταθάκης, υπουργοί επικρατείας Φλαμπουράρης, Τζανακάκης, Γιαννακόπουλος. Επίσης, η περιφερειάρχης Αττικής, αρμόδια για την προστασία του περιβάλλοντος, Ρένα Δούρου και οι δήμαρχοι Μαραθώνα Ηλίας Ψινάκης και Ραφήνας Βαγγέλης Μπουρνούς.  Οι τελευταίοι είναι και αυτοί που όφειλαν να εκκενώσουν την περιοχή. Δεν θα παραθέσω νομοθεσίες γιατί δεν είναι η αρμοδιότητά μου αυτή θέλω όμως να μιλήσω ως πολίτης.
Με αυτό, λοιπόν, το δικαίωμα έγραψα δημόσια ότι έχουν ευθύνη οι παραπάνω. Δεν είχα σκοπό να αντιπολιτευτώ τον Σύριζα πολύ περισσότερο καθώς δεν ανήκω, ούτε ανήκα ποτέ, σε κανένα κόμμα. 
Κατηγορήθηκα από φίλη συγγραφέα ότι δείχνω μένος εναντίον του Σύριζα. Αυτό δεν ισχύει αν και δήλωσα ευθαρσώς ότι δε ψήφισα αυτό το κόμμα ούτε και θα το ψηφίσω για λόγους αρχής που δεν χρειάζεται να αναφέρω εδώ.
Η ίδια έγραψε στο προσωπικό της ιστολόγιο ότι παρανόησα όσα μου έγραψε. Έχω όμως το μήνυμα που ανταλλάξαμε και δεν παρανόησα καθόλου. -Δεν πρόκειται να το δημοσιεύσω καθώς σέβομαι τα προσωπικά δεδομένα και την εμπιστοσύνη της. Σέβομαι κυρίως τη συγγραφέα αυτή, η οποία με στήριξε σε προσωπικό μου θέμα, αλλά αιφνιδιάστηκα όταν έγραψε με θυμό πως αισθάνεται να βάλλεται ο Σύριζα. Λυπήθηκα όταν διάβασα μηνύματα ατόμων φιλοκυβερνητικών που με στοχοποιούσαν διότι έκανα κριτική στην απόλυτη αδιαφορία της κυβέρνησης. -Σε μια δημοκρατική χώρα επιτρέπεται, νομίζω, η κριτική.
Θα ήθελα η κυβέρνηση να είχε επιτύχει να σώσει τις ζωές των συνανθρώπων μας και να χαιρόμουν που θα διέψευδε τη δυσπιστία μου, όμως δεν έγινε.
Κάποιοι ζητούσαν να σωπάσουμε γιατί έτσι λέει θα δείχναμε σεβασμό στους νεκρούς. Μα οι νεκροί ζητούν δικαίωση. Από την αρχαιότητα η ψυχή του νεκρού τριγυρνούσε ώσπου να ταφεί με τιμές και να δικαιωθεί με το να βρεθούν οι άνθρωποι που τις έστειλαν στον τάφο. 
Όσοι ζητούσαν τη σιωπή μας ίσως ήθελαν να ξεχαστεί η οργή και η θυσία των ανθρώπων. Κάποιοι, ελάχιστοι, ζητούσαν τη σιωπή από σεβασμό. Οι περισσότεροι δεν σεβάστηκαν τη σιωπή διότι έρχονταν και σχολίαζαν εμάς που δεν θελήσαμε να σιωπήσουμε. Παράδειγμα, φίλος ποιητής που με εξύβρισε και μετά ζητούσε να παραμείνουμε φίλοι.
Τα παραπάνω τα έγραψα όχι γιατί ήθελα να σχολιάσω το προσωπικό θέμα, ασήμαντο μπροστά στον θρήνο για τους νεκρούς, αλλά γιατί πιστεύω ότι πρέπει να καταγραφεί το κλίμα μέσα στο οποίο γράψαμε με αγωνία το ερώτημα "Ποιος ευθύνεται για τον θάνατο τόσων ανθρώπων;"

Μικρή τοποθέτηση

Η περιφερειάρχης Ρένα Δούρου την επόμενη της ανακάλυψης των σορών δήλωσε πως θα γκρεμιστούν τα αυθαίρετα. Αυτή η δήλωση έπρεπε να είχε γίνε δυο μήνες πριν, όταν συμμετείχε στην ημερίδα για το περιβάλλον και όχι μια μέρα μετά την τραγωδία. Η τοποθέτησή μου αυτή θεωρήθηκε ότι προσβάλλει την κυρία περιφερειάρχη. -Θέλω να σημειώσω ότι έχω επανειλημμένα σχολιάσει, στα ΜΚΔ, την άναρχη δόμηση της περιοχής και τα αυθαίρετα.

Ο δήμαρχος Μαραθώνα απουσίαζε τις μέρες της τραγωδίας και εμφανίστηκε δυο μέρες μετά δηλώνοντας στην κάμερα τηλεοπτικού καναλιού πως κάηκε και το σπίτι του ευτυχώς... Ήταν υπεύθυνος για την εκκένωση ή έστω για την έγκαιρη ειδοποίηση των κατοίκων στο Μάτι. Δεν το έπραξε. 
Ως πολίτης που σέβεται τον εαυτό του και τους νόμους οφείλω να πάρω θέση για την καταστροφή. Οφείλω να θεωρώ ότι με αφορά η τραγωδία αυτή. Οφείλω να βοηθήσω, όπως έπραξαν χιλιάδες άνθρωποι, όσους επλήγησαν από τη φωτιά.
Περιμένω οι αρμόδιες αρχές να ερευνήσουν τα αίτια της τραγωδίας αλλά και να μεριμνήσουν ώστε να μην θρηνήσουμε άλλα θύματα. Θα στηρίξουμε την κυβέρνηση αν νομοθετήσει για το καλό όλων των πολιτών, χωρίς έπαρση και αντεκδίκηση. Είμαστε υπεύθυνοι πολίτες και αυτή η χώρα είναι και η δική μας πατρίδα.
Η 23η Ιουλίου θα καταγραφεί ως μία μέρα που θυσιάστηκαν άνθρωποι στην αδιαφορία της πολιτείας. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες είναι προβλέψιμες με επιστημονικά μέσα και μεθόδους. Οι άνθρωποι δεν αναλαμβάνουν ευθύνες και μέτρα προστασίας. Οι δρόμοι προς τη σωτηρία ήταν κλειστοί και αυτό δεν είναι μόνο ευθύνη της πολιτείας.
Δεν θα σας γράψω λόγια συγκινητικά όπως ποιήματα ή σκέψεις που θα άγγιζαν την καρδιά σας γιατί δεν θέλω να συγκινηθείτε με τα λόγια αλλά με το γεγονός. Το ίδιο το γεγονός είναι ικανό να απλωθεί μέσα μας και να κάψει τον κακό μας εαυτό. 
Σε οδυνηρά γεγονότα η λογοτεχνία και η ποίηση γίνεται η ψυχή που απλώνει το "χέρι" της για να ζητήσει βοήθεια. Γίνεται η προσπάθεια να πούμε συγγνώμη και να συνομιλήσουμε με τους νεκρούς, γίνεται το μέσο να συνεχίσουμε όλοι και όλες που μείναμε ζωντανοί. Γίνεται θρήνος και ύμνος για τη ζωή μαζί.
Εμείς που δεν σιωπήσαμε, δεν θα ξεχάσουμε ποτέ τη μνήμη σας.

Νότα Χρυσίνα







Τρίτη, 24 Ιουλίου 2018

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς

Το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας     καλεί                                                     εκτάκτως, όλους όσους μπορούν να δώσουν αίμα και παράγωγά του για τους εγκαυματίες που νοσηλεύονται στα νοσοκομεία

Το ΕΚΕΑ, συγκεκριμένα καλεί τους πολίτες να δώσουν αίμα:
Σε όλες τις Αιμοδοσίες της Αττικής, Χαλκίδας, Κορίνθου, 9:00π.μ.- 14:00μ.μ.
Στις Αιμοδοσίες των Νοσοκομείων: Γ.Ν.Α. ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ, Γ.Ν.ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ «ΘΡΙΑΣΙΟ», Γ.Ν. «Η ΕΛΠΙΣ» με εκτάκτως διευρυμένο ωράριο 9:00 π.μ. - 20:00μ.μ.
Επίσης όπως αναφέρει το ΕΚΕΑ, μπορούμε να προσφέρουν αίμα σε όλη τη χώρα, στις πλησιέστερες Νοσοκομειακές Υπηρεσίες Αιμοδοσίας και να στηρίξουμε την Εθελοντική Αιμοδοσία που πραγματοποιείται την Τετάρτη 1 & Πέμπτη 2 Αυγούστου στο Μετρό Συντάγματος.
- O Δήμος Ραφήνας - Πικερμίου ανακοίνωσε τη δημιουργία ειδικού τραπεζικού λογαριασμού σε συνεργασία με την Τράπεζα Πειραιώς προκειμένου όσοι επιθυμούν να συνεισφέρουν στην προσπάθεια ανακούφισης και ενίσχυσης των πυρόπληκτων συμπολιτών μας:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
Αριθμός Λογαριασμού: 5186092291418
ΙΒΑΝ: GR20 0172 1860 0051 8609 2291 418
Επίσης, μπορείτε να συνεισφέρετε και με κατάθεση υπέρ των πυροπαθών στους λογαριασμούς των Γιατρών του Κόσμου:
ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣIBAN: GR27 0110 1410 0000 1412 9611 217
ALPHA BANKIBAN: GR06 0140 1990 1990 0200 2002 401
ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣIBAN: GR03 0172 0180 0050 1800 5706 640
Για περισσότερες λεπτομέρειες, επισκεφτείτε το mdmgreece.gr
- Συλλογή τροφίμων, νερού και ειδών πρώτης ανάγκης στο Δημοτικό Κατάστημα Νέας Μάκρης (Λεωφ. Μαραθώνος 104)
- Συλλογή τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης για τα θύματα της πυρκαγιάς και στο κτίριο του ΚΕΕΛΠΝΟ (Αγράφων 3-5 στο Μαρούσι) και στο Όλοι Μαζί Μπορούμε ( Ποσειδώνος και Λοκρίδος στο Μοσχάτο). Oι ανάγκες αυτήν τη στιγμή: Πάνες, μωρομάντηλα, μπισκότα, φρυγανιές, παξιμάδια, fucidin και betadin. Aν κάποιος δεν έχει τη δυνατότητα να πάει στο Μαρούσι, μπορεί να τα αποστείλει δωρεάν μέσω Γενικής Ταχυδρομικής προς ΠΑΡΕΑ (Νικηταρά 31 Μεταμόρφωση ΤΚ 14451) και να τα παραδώσουν εκείνοι στο ΚΕΕΛΠΝΟ
- Συλλογή τροφίμων, νερού και ειδών πρώτης ανάγκης στο Δημοτικό Κατάστημα Νέας Μάκρης (Λεωφ. Μαραθώνος 104).
- Γραμμή βοήθειας και δήλωσης αγνοουμένων στο 199.

Ενημέρωση για εθελοντές, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς που προσφέρουν ήδη βοήθεια

- Δωρεάν στέγη και φαγητό από το La Playa Marathon
-Δωρεάν στέγη στο ξενοδοχείο Νηρέα (Νέα Μάκρη 2294091214)
-Το 1ο και 2ο Δημοτικό Σχολείο Αγίων Θεοδώρων προσφέρει στέγη μέχρι νεωτέρας
-Το κεντρικό σούπερ μάρκετ Σκλαβενίτης στη Ραφήνα παρέχει νερό και τρόφιμα
- Στο κέντρο του Πικερμίου, οι καφετέριες EVEREST και Γρηγόρης Μικρογεύματα προσφέρουν δωρεάν νερό και φαγητό
- Πολιτιστικό Πάρκο Νέας Μάκρης με κυλικείο και σταθμό πρώτων βοηθειών
- Στέγη και περίθαλψη στα Καπη Κινέτας και Μεγάρων
- Στέγη στο Marathon Beach hotel (Λεωφ. Ποσειδώνος 12, Μαραθώνας Νέα Μάκρη 2294 095022)
- Στέγη στο Δημαρχείο και το Πνευματικό κέντρο Ραφήνας
- Δημοτικό κτήριο Νέας Μάκρης (22943-20582)
- Όλα τα στρατιωτικά νοσοκομεία είναι σε ετοιμότητα (6 στην Αττική)
- Στάδιο Μεγάρων ανοιχτό προς όσους έχουν ανάγκη (22960 81088)
- Οδηγοί ΤΑΞΙ θα μεταφέρουν δωρεάν έγκυες γυναίκες και παιδιά σε νοσοκομεία ή οτιδήποτε άλλο. ΤΗΛΕΦΩΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ : 
6973221156
6944888427
2152157938 
- Όποιος ξέρει κάποιον πληγέντα που να είναι διαβητικός και να έχει ανάγκη από Lantus - Novorapid ας καλέσει στο 6970459926.
- Το Μεσογειακό Κέντρο Αποκατάστασης στο Λουτράκι προσφέρει διαμονή και διατροφή στους πληγέντες από τη πυρκαγιά της Κινέτας που στερούνται στέγης, για λίγες μέρες, στους χώρους του Ξενώνα. Επικοινωνήστε στο 27441-14000.

Γραμμές βοήθειας και προσφορά καταλυμάτων για ζώα

- Για όσους βρίσκονται Κινέτα: Ανοιχτή αυλή στους Αγίους Θεόδωρους για αδέσποτα Κινέτας που κινδυνεύουν. Σε περίπτωση που δείτε ζώο κοντά στην πυρκαγιά μαζέψτε το και καλέστε στους αριθμούς: 6975664142 και 2108013302.
-Αν κάποιος χρειάζεται βοήθεια ή οδηγίες για περίθαλψη ζώων ή φιλοξενία μπορεί να καλέσει στο 6944076955.
-Χώρος φιλοξενίας για τα ζώα στα Σπάτα Αττικής. Τηλέφωνα: 6945007284 – 698206735

- Γραφείο Δημάρχου Μεγαρέων 22960 81841
- Δήμος Μαραθώνα 22943 20500.
Κτηνιατρείο Ειρήνης Κανελλοπούλου στην Κηφισιά, Πίνδου 16.
Επικοινωνία: 2108013302, 6987153151

Κτηνιατρικό Κέντρο Βασίλη Παπαϊωάννου στα Εξάρχεια, Τηλέμαχου 18.
Επικοινωνία: 6932392710

Vets4life στο Πικέρμι, Λεωφόρος Μαραθώνος 24

Τα ανοιχτά κτηνιατρεία της Εθελοντικής Δράσης Κτηνιάτρων Ελλάδας

Η ΑΝΙΜΑ - Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής θα αναλάβει τα άγρια ζώα της περιοχής σε ανάγκη: σκατζόχειρους, χελώνες, αλεπούδες και κάθε άγριο ζώο. Επικοινωνήστε στο 6972664675 το οποίο θα λειτουργεί όλο το 24ωρο.

Στο σημείο βρίσκονται και οι Star-Special Team Animal Rescue-Ειδικη Ομαδα Διασωσης Ζωων Νίκος Αδαμόπουλος Επικεφαλής Διασώστης 6948782120
Κατερίνα Ιωαννίδου Επικεφαλής Διασώστης 6907095408

- Όπως συμβαίνει με κάθε καταστροφή παγκοσμίως, μπορείτε να ενημερώσετε τους δικούς σας πως είσαστε ασφαλείς μέσω facebook, ή να ελέγξετε αν έχει κάνει σχετική ανάρτηση κάποιος γνωστός σας που βρίσκεται κοντά στις πληγείσες περιοχές.

Χρήσιμες Πληροφορίες για τη διευκόλυνση στις μετακινήσεις

- Η Τραινοσέ ανακοίνωσε πως πραγματοποιούνται κανονικά τα δρομολόγια του προαστιακού από και προς Κιάτο
- Τα διόδια στην Εθνική Οδό είναι Δωρεάν
- Κανένα δρομολόγιο ΚΤΕΛ δεν θα πραγματοποιηθεί από και προς Πελοπόννησο και Ήπειρο έπειτα από εντολή της Αστυνομίας